Grześ

Grześ

Dolina Chochołowska, Grześ, Tatry Zachodnie
Ostatni dzień lutego. To miała być zimowa wyprawa do Doliny Pięciu Stawów Polskich z wejściem na Kozi Wierch. Minęło już kilka lat od ostatniego razu, kiedy wspinaliśmy się na niego w bieli. Od  kilku dni utrzymuje się piękna pogoda z mnóstwem słońca. Wydawać by się mogło, że to wymarzona aura do realizacji naszego planu. Nie w tym przypadku. Przybyło trochę śniegu, trochę go nawiało na północną stronę i zrobiło się niebezpiecznie, co potwierdza kilka śmiertelnych lawin, jakie odnotowały kroniki w ostatnich dniach. Tatrzańscy ratownicy podtrzymali III stopień zagrożenia lawinowego, apelując o powstrzymanie się przed wędrówkami, bo również na progu Doliny Pięciu Stawów Polskich nawiany został spory nawis śniegu. Jednak szkoda było nam zmarnować tak pięknie zapowiadającego się dnia. Spojrzeliśmy zatem na zachodnią część Tatr. O tak, właśnie tam można znaleźć coś bezpiecznego na ten dzień.

Na Siwej Polanie.

Wyjechaliśmy bardzo wcześnie, zgodnie z harmonogramem, jaki mieliśmy w pierwotnym planie wędrówki. Wiadomo, że na wysokie góry w Tatrach lepiej wyruszyć wcześniej, bo potrzeba na nie więcej czasu, szczególnie zimą. Świat za oknem autokaru tonął w mroku, ale nad nami mrugały gwiazdy. Na niebie nie było chmur, a więc jest tak, jak zapowiadali synoptycy. Gdy pojaśniało, świat wydawał się szary, również gdy przekroczyliśmy bramę Tatrzańskiego Parku Narodowego. Siwa Polana wyglądała, jakby zima była już na ostatnim oddechu. Pejzaż u wylotu Doliny Chochołowskiej nie oddawał zimy, jaka panowała wyżej.

Poprawiliśmy plecaki i bez zwłoki ruszyliśmy szeroką drogą, częściowo pokrytą śniegiem. W powietrzu panował jeszcze oddech mroźnej nocy, a więc założyliśmy na dłonie cieńsze rękawiczki. Dolina Chochołowska o tej porze roku jest idealna na spacer w ciszy i spokoju. Głównym dźwiękiem jest w niej szum Potoku Chochołowskiego, częściowo nakrytego zmrożonymi krami przy brzegach.
Szałasy na Polanie Chochołowskiej.

Ten początkowy odcinek minął nam szybko w świetnej kompanii ludzi, z którymi od razu rozwijają się ciekawe konwersacje, w których nie brakuje także radosnego uśmiechu, bo zabawnych tematów również nie brakuje. Po minięciu polany Huciska zaczęliśmy bardziej czuć majestat obielonych szczytów Tatr Zachodnich. Grześ, Rakoń i Wołowiec pokazywały się nam w oddali, przykryte grubą czapą śniegu. Natomiast w środkowej części Doliny Chochołowskiej tylko zmarznięta warstwa śniegu na drodze i obielony las. Gdzież te zimy z naszej pamięci, kiedy droga ta kojarzyła się z korytarzem wytworzonym przez gałęzie świerków uginające się pod ciężarem puchu.

Pod świerkiem.
Zrobiło się już dość ciepło. Można ściągnąć kurtkę, bluzę, wszystko nawet do samej koszulki. Ciało rozgrzało się nie tylko od marszu, ale od ostrego słońca. Pewnie zrobi się ślisko jak będziemy wracać, gdy zmarzlina na drodze zacznie topnieć. Już zaczyna to robić. Przechodzimy jedną i drugą Bramę Chochołowską, trochę beznamiętnie, nie zwracając na to uwagi, bo przechodziliśmy je już tak wiele razy. Niedaleko za Wyżną Bramą Chochołowską czekało nas krótkie podejście, gdzie dolina robi się najwęższa i droga musi ustąpić miejsca potokowi. Droga zaś pnie się trawersem po zboczu Kopieńca, a gdy dolina znów rozstępuje się na boki, schodzi z powrotem na dół. Zaraz dalej dolina rozszerza się znacznie. Po około dwóch godzinach spaceru naszym oczom ukazuje się Polana Chochołowska, serce całej doliny. Malownicza jak zawsze z szałasami pasterskimi, które przywodzą wspomnienia pasterskiej przeszłości Tatr. Dzisiaj prowadzony jest jedynie wypas kulturowy dla podtrzymania bioróżnorodności na polanach, które bez pasterstwa szybko zarosłyby lasem. U góry widzimy odnowioną kaplicę św. Jana Chrzciciela, pamiętającą zbójnickie czasy Janosika i jego ślubu z Maryną. Stoi dzisiaj samotna pod lasem. Powyżej spoglądają na nas Chochołowskie Mnichy, które wydają się być wyższe niż zwykle, być może przez kontrasty świetlane intensywnych promieni słońca, a być może z powodu niedużej pokrywy śniegu.
Polana Chochołowska wygląda tak, jakby za tydzień, może dwa miały pojawić się na niej krokusy. Niemal cała jest pokryta śniegiem, który jednak w wielu miejscach stopniał odsłaniając uśpione trawy. Pachnie wiosną, choć trudno nam uwierzyć, że nadciąga, to pejzaż i zapach Polany Chochołowskiej może do tego przekonywać. Zima wydaje się być tutaj bardzo przyjazna, ale niejeden raz polana pokrywała się kolejny raz grubym puchem, nawet w kalendarzową wiosnę, nawet gdy pokrywały ją dywany kwitnących krokusów.
Widok Kominiarskiego Wierchu.

Kierujemy się w stronę schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej, ale tylko po to, aby skorzystać z toalety, a potem założyć raki. Nieco wyżej panują zupełnie inne warunki. Widzieliśmy z daleka te obielone szczyty, również naszego Grzesia. O ile sam początek drogi wzdłuż Bobrowieckiego Potoku jest szary, trochę błotnisty, to dalej słychać już tylko rytmiczny chrzęst naszych raków wbijanych w zbity śnieg. Otaczający nas krajobraz uległ dużym zmianom w ostatnich latach. Nie ma już tego gęstego lasu świerkowego. Po świerkach pozostały tylko kikuty pni drzew. Za to widoków jest teraz więcej na podejściu. Dopiero za pierwszym zakrętem drogi, przechodzącej w głęboki, długi trawers zbocza, wchodzimy do lasu. Znajoma droga prowadzi nas dalej. Szybko jej ubywa, a Grześ jest coraz bliżej. Kolejny ostry skręt ścieżki i idziemy już niemal prosto na grzbiet. Co jakiś czas zatrzymujemy się, odpocząć, odetchnąć od temperatury, którą dzisiaj słońce daje nam w nadmiarze. Wkrótce wychodzimy z lasu i nagle oślepia nas śnieżnobiała biel. Nic nie widać, ale od czego są okulary lodowcowe, które w takich warunkach sprawdzają się idealnie. Akurat wzięliśmy je dzięki zapobiegliwości Doroty.

Po wyjściu z lasu.

Wspinamy się dalej powoli przez kosówki okryte czapami śniegu, utrzymując miarowy oddech. Słychać przyjemne skrzypienie śniegu pod rakami. To chyba najbardziej stromy odcinek drogi na Grzesia, a właściwie na poprzedzający go przedwierzchołek, czy raczej garb grzbietu. Im wyżej, tym widoki mamy bardziej spektakularne. Idziemy już zupełnie odkrytym grzbietem, a wokół nas wyrastają jedne za drugimi kolejne, ośnieżone szczyty Tatr Zachodnich, ale również ścieli się nam rozległy krajobraz Beskidów z Babią Górą i Pilskiem na czele. Śnieg poza wydeptaną ścieżką tworzy zaspy, w których można ugrzęznąć i lepiej nie zbaczać ze ścieżki.

Babia Góra.
Widok na Beskid Żywiecki.

Grzbiet Banówki.
Ścieżka pod szczytem Grzesia.
W końcu ukazuje się nam wierzchołek góry, naszego Grzesia, z którym przyjaźń utrwaliliśmy wieloma spotkaniami, których nie da się już zliczyć. Jego widok dodaje nam sił i aplikuje nieznaną nam energię. Znika zmęczenie i oddech staje się nagle lekki. Zaraz potem stawiamy pierwszy krok na kopule szczytowej Grzesia (1653 m n.p.m.).
Grześ (słow. Lúčna, 1653 m n.p.m.).

Szczęśliwi, napełnieni radością i satysfakcją, a nawet pewną euforią. Nie jest to co prawda Mount Everest, ale stojąc na tym szczycie, można poczuć się jak na dachu świata, bo dookoła rozpościera się białe morze szczytów, z dominującym Wołowcem i chowającymi się za nim Rohaczami, i wieloma innymi szczytami pełnymi zimowego majestatu. Są jak milcząca świątynia zimy. Zimowe wejście na Grzesia przynosi chwile zatrzymania się i podziwiania potęgi Tatr w ich najbardziej surowej formie. Wyglądaja to, jak kraina nie stąd – surowa i uśpiona, przykryta grubą, niemal nienaruszoną pierzyną śniegu, pełną groźnych nawisów i przebitą gdzieniegdzie ostrymi pikami skał… i jednocześnie jest nieludzko piękna. Szczyty wokół Doliny Rohackiej łączą w sobie rozmaite krajobrazy, od łagodnych kopulastych Salatynów, po wyszczerbione Rohacze i grzebień Banówki.

Panoramy z Grzesia

Grzbiet łączący z Rakoniem.
Temperatura pprzekroczyła 10°C. Można się tu dzisiaj opalać. Nawet siedzenie w bezruchu na karimacie nie przynosi poczucia chłodu, jak to zwykle bywa. Wyciągamy z plecaka termos i kanapki. Smakują tak dobrze, jak nigdzie indziej. Ludu radosnego coraz tu więcej, robi się naprawdę bardzo wesoło, aż żal schodzić.
W dole pokazuje się Polana Chochołowska, wydaje się stąd taka maleńka. Słońce odbija się tak intensywnie od śniegu, że bez okularów nie dałoby się patrzeć. Znowu przyjemne skrzypienie śniegu pod rakami, które dobrze trzymają, wgryzają się w śnieg. Lekko, jak to z górki przechodzimy las, ale w stromo opadającej dolince Bobrowieckiego Potoku musimy zwolnić, bo na ścieżce zrobiło się grząsko z powodu topniejącego śniegu.

Na zejściu z Grzesia.

Kominiarski Wierch i Czerwone Wierchy.

Chochołowskie Mnichy.

Bobrowiec.

Dolinka Bobrowieckiego Potoku.

W dolince Bobrowieckiego Potoku.

Chochołowskie Mnichy widziane z Polany Chochołowskiej.

Za niedługo już siedzimy w schronisku, popijając kawę, z którą szarlotka smakuje wybornie. Niektórzy wolą siedzieć na ławce przed schroniskiem, wygrzewając się w słońcu. Wpatrują się w intrygujący, obielony Kominiarski Wierch, bądź urokliwe Chochołowskie Mnichy na Bobrowcu, albo na Polanę, która wiosną zatętni życiem i fioletem krokusów. Wracamy, a opuszczając Polanę Chochołowską, to śmieszne, ale rozglądamy się za pędami pierwszych krokusów. Potem jednak musimy skupić się na drodze, która zrobiła się mokra i jednocześnie śliska od oblodzenia, przez co droga powrotna dłużyła się nam bez końca. W końcu mamy Siwą Polanę, ale ta wita nas narastającym chłodem. Słońce zanikło już za graniami, a resztka ostatnich jego promieni lśni jeszcze przed nami na gubałowskim zboczu.

Polana Chochołowska i szałas Wojciecha Gali Zięby.

Droga przez Polanę Chochołowską.
Szczyty znikają już w wieczornym mroku. Zimowy spacer na Grzesia był czymś więcej niż tylko wycieczką – był chwilą oddechu, podczas którego można uspokoić myśli i zwolnić płynący czas. To była piękna wycieczka, która dostarczyła wiele spokoju i… ciepła.

Tatrzańskie doliny maluje już zieleń traw

Dolina Chochołowska, Grześ, Tatry Zachodnie

Siwą Polanę maluje już zieleń traw. Obłoki ponad nią płyną w naszą stronę z zarodka doliny. Ruszamy w jego kierunku o godzinie 7.30. Ogarnia nas sielski spokój, jakiego nie zawsze można tu doznać. Pusta dolina otula nas swoim wiosennym oddechem. Ptaki świergocą skacząc wśród źdźbełek traw, bądź po gałązkach rosłych świerków rosnących nad szemrzącym Potokiem Chochołowskim. Woda falująca wśród otoczaków skrzy odbijając promienie porannego słońca. Ciepło przenika przez nieco rześkie powietrze. Wiosna tutaj już wkroczyła.

…

Wiosna w Tatrach – Dolina Chochołowska, Grześ

Dolina Chochołowska, Grześ, krokusy, Tatry Zachodnie
Dni zimowe mijają w Tatrach. Jeszcze sypnęło śniegiem, ale to już chyba ostatni raz. Siwa Polana leżąca u wylotu Doliny Chochołowskiej pokryła się zielenią. Kwiaty krokusów o wczesnym poranku są jeszcze w pąkach. Dzień jednak ma być ciepły, pełny słonecznego blasku, którego z pewnością nie prześpią. Przybyliśmy tradycyjnie, aby je z radością powitać, tak jak zwykło się witać czas wiosny, czas przebudzenia przyrody.

…

4 pory roku w Tatrach (1) – wiosna

Dolina Chochołowska, Grześ, krokusy, Tatry Zachodnie

Wiosna

Słońce coraz wspanialej oświeca wyspę wierchów, z której wpływają gęste fałdy bieli. Naprzekór sprawiedliwości najczęściej cieplej jest tam na wyżynach niż u ich podnóża. Jest to znany objaw, zwany inwersją.
Dnia przybywa i coraz żywsza staje się zieloność lasów. Śniegowe puchy przypadają do ziemi, zmieniają się w gipsy, porastają skorupą, a grzbiety i kopuły wybłyskują szreniami. Znowu pojawiają się halne wiatry. Zaciszne kotły poczynają tętnić upałami, białość wnętrz odbija całą furję słońca i skwarzą się topniejące śniegi na przepojone wodą firny.
(…) Jednak podczas gdy w nizinach już rozpętała się wiosna i krokusy ścielą się na polanach – w Tatrach ciągle powraca jeszcze zima – nieustępliwa i zacięta. Aż ciepłe deszcze zabiorą się do pracy i wraz z halnym pozmywają płaty śniegów i odsłonią sprasowane sinopopielate trawska.

Rafał Malczewski, Tatr i Podhale, 1935.

Wiosna długo toczyła boje z zimą tego roku w Tatrach. Jej pierwsze oznaki pojawiały się już wcześniej, leczy tylko na krótko, tłumione przez kolejne opady śniegu. Ale wszyscy wiemy, że choć już w kwietniu słonko grzeje, nieraz pole śnieg zawieje, bo kwiecień to taki pleceń. Na Podhalu śnieg prawie już zniknął. Tam zwiastuny wiosny pojawiły się już chmarą, lecz w tatrzańskich dolinach śnieg dopiero teraz wyraźnie ustępuje. Wiosna w Tatrach trwa krótko – trwa tu najkrócej ze wszystkich pór roku. Zaczęła się pora masowego kwitnienia krokusów. Wychodzą spod śniegu po raz drugi w tym roku. O poranku ich fioletowe pąki lśnią zroszone porannym deszczem. Wiosną deszcze często pojawiają się w Tatrach. To najbardziej deszczowa pora roku, a do tego dochodzą wiosenne roztopy. Powoduje to odprowadzanie do wodnego systemu Tatr więcej wody. Potoki stają się bardzo bystre i rwące. Niekiedy nie mieszczą się w swych korytach i wylewają na szlaki. Jest bardzo wilgotno i pochmurnie, gdy podążamy w górę Doliny Chochołowskiej.

Moment wiosennego przebudzenia, czyli krokusy 2021

Dolina Chochołowska, Grześ, krokusy, Tatry Zachodnie
Przyroda tatrzańska tego roku nieco dłużej zimuje. Ostatnie lata przyzwyczaiły nas do tego, że pierwsze zwiastuny wiosny w Tatrach pojawiały się na przełomie marca i kwietnia. Inaczej jest w tym roku i ostatnie dnie uczą większej cierpliwości i wytrwałości w tym względzie. Przyroda jednakże potrafi odwdzięczyć się pięknem każdemu, kto potrafi dobrze ją obserwować, również wówczas gdy tkwi jeszcze w zimowym letargu. Tym cierpliwym i wytrwałym może ukazać moment rzeczywistego wiosennego przebudzenia, który znacznie trudniej przeoczyć od czasu, kiedy rozkwita już pełnią fioletowego szaleństwa na pasterskich polanach. To pierwsze mgnienie wiosny jest bowiem jak mrugnięcie oka, przed którym dolina jest jeszcze biała, a po którym śnieżną pierzynę nagle przebijają jak pociski pierwsze krokusy. Parę dni temu niektóre z nich odważnie próbowały już to zrobić, ale halne polany niespodziewanie znów nakrył śnieg. To jednak silne i odporne roślinki, i mają swoje sposoby, aby przetrwać w takich sytuacjach. Stuliły się ponownie pod białą otuliną, ale już nie przysypiały tak mocno jak wcześniej, wiedząc, że ciepłe promyki słońca szybko powrócą. Te niezwykłe rośliny są do tego przystosowane, aby przetrwać nawroty zimy. Wiosna zrobiła już pierwszy oddech i jest tuż, tuż.

Gdzie kwitnie kwiat – musi być wiosna

Dolina Chochołowska, Grześ, Tatry Zachodnie
Nikt tak naprawdę nie ma pewności skąd się wziąłem. Dla ludzi wciąż jestem zagadką botaniczną. Polska botaniczka, taterniczka, pisarka Zofia Radwańska-Paryska pisała o mnie i o moich braciach, że jesteśmy „uśmiechem Tatr wyczarowanym spod śniegu promieniami słonecznymi”. Pojawiam się bowiem w świetle dziennym na zaledwie kilkanaście dni w ciągu roku. Wyrastam wczesną wiosną, gdy słońce zaczyna wytapiać śnieg na górskich halach. Nie jestem pokaźnych rozmiarów. Kielich mego kwiatu ledwie wyrasta tuż nad ziemią, a przecież śnieg może jeszcze spaść, a wtedy zniknę pod nim. Narażam się, bo aura jeszcze wtedy niepewna, ale co tam – chcę zwiastować nadejście nowego, cudownego czasu, kiedy budzić się będzie cała przyroda do życia, radować się z pierwszych ciepłych promyków słońca. Wiosna budzi wszystko do życia, lecz żeby ona nadeszła musi zakwitnąć pierwszy kwiat, tak jak pisał niemiecki poeta Friedrich Rückert: „gdzie kwitnie kwiat – musi być wiosna, a gdzie jest wiosna – wszystko wkrótce zakwitnie”. Wstanie cała przyroda – zazielenią się hale, łąki i drzewa, barwnie rozkwitną kwiaty, ze snu zimowego zbudzą się zwierzęta, a z ciepłych krajów powrócą bociany, jaskółki, słowiki i inne ciepłolubne ptaki.

Na Grzesia od Słowacji

Dolina Łatana, Dolina Rohacka, Grześ, Rakoń, Tatry Zachodnie
Niestety, wczesny poranek nie wróży optymistycznej pogody na dziś. Nad Zubrzycą Górną wiszą chmury, panuje ziąb. Właściwie nie chce się wstawać. Jednak magnetyzm górski jest silniejszy, choć do końca nie jesteśmy pewni gdzie pójdziemy i co zobaczymy. W duchu liczymy, że po stronie słowackiej pogoda jest lepsza. Prognozy pogody mówią, że front deszczowy ma przesuwać się bardziej na północ, a w jego miejsce ma stopniowo przychodzić od południa rozpogodzenie.
…

Przewijanie do góry