Transhumace

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.16)

Redyk Karpacki, Transhumace
Spisz

 Mimo ogromnych upałów owce mają się bardzo dobrze. Pasterze przyjęli taką taktykę: skoro świt wędrują do godziny dwunastej, po czym stado pasie się w cieniu. Jeśli zaś tego samego dnia trzeba iść dalej – wyruszają o godzinie siedemnastej i idą aż do zmierzchu. Tego dnia (7 sierpnia) Redyk schodzi z Gorców poprzez wykoszone łąki i pola do kolejnej krainy. Przed nim rozciąga się Spisz. Wciąż wspaniała panorama Tatr, Podhala i Pienin, jaka towarzyszy pasterzom zapiera dech w piersiach.

Stromy szlak sprowadza Redyk do wsi Szlembark. Przed nimi przez zamglone powietrze majaczy Jezioro Czorsztyńskie i góry Pieniny. Na przeciwległym krańcu jeziora stoją naprzeciw siebie dwie warownie: czorsztyńska i niedzicka. Niegdyś strzegły granicy, gdy w dawnych czasach przebiegała pomiędzy nimi granica polsko-węgierska. Spisz to kraina o specyficznej kulturze, na którą wpływ miały złożone struktury narodowościowe. Wieloletnie panowanie węgierskie pozostawiło tutaj duże ślady. Widoczne są też silne wpływy słowackie i wołoskie, a nawet niemieckie po osadnikach, którzy osiedli się tutaj po tatarskich najazdach.

Przed nami wioska Szlembark i Jezioro Czorsztyńskie, a w dali „majaczą” Pieniny.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.16)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.15)

Redyk Karpacki, Transhumace
Gorce: Dolina Ochotnicy i Studzionki

 W poniedziałek, 5 sierpnia Redyk dociera do Ochotnicy Dolnej. To już Gorce, kraina słynąca z polan pasterskich. Uzyskiwano je niegdyś tutaj metodą żarową, skąd zapewne wzięła się nazw tych gór, bo „gorzeć” znaczy to samo co „płonąć”, czy „palić”. Gorce przez wiele lat stanowiły drugi (po Tatrach) pod względem wielkości, a zwłaszcza ilości wypasanych stad, ośrodek pasterstwa w Karpatach Polskich. Jednak od początku lat 50-tych XX wieku rozpoczął się tutaj powolny regres pasterstwa. Pod koniec XX wieku niemal zupełnie ono zanikło. Polany zaczęły zarastać, aż w końcu 10 lat temu Gorczański Park Narodowy rozpoczął starania o ich utrzymanie poprzez wprowadzanie wypasu kulturowego. Podczas spotkania z Redykiem Karpackim dyrektor Gorczańskiego Parku Narodowego – Janusz Tomasiewicz opowiada o sposobie chronienia polan na terenie parku. Zwraca uwagę, iż są one przecież nie tylko świadectwem tradycji, ale również enklawą specyficznej przyrody dla ocalenia której kiedyś utworzono Gorczański Park Narodowy.

Redyk przemieszcza się w górę wąskiej doliny którą płynie rzeka Ochotnica. Wzdłuż niej ciągnie się łańcuchowo wieś Ochotnica Dolna, za nią zaś kolejna wieś – Ochotnica Górna. Niegdyś dolina ta była lokalnym skrótem na królewskim trakcie ze Starego Sącza do Nowego Targu, umożliwiającym znaczne skrócenie podróży, a przy okazji obejście królewskiej komory celnej w Czorsztynie. Wznoszące się po obu stronach doliny zbocza pokryte są polami uprawnymi i pastwiskami. Tam następnego dnia stado zatrzymuje się na odpoczynek, korzystając z gościnności miejscowego bacy Jarka Buczka. Redyk zmierza przez Gorce niczym do źródła rzeki, ale ostatecznie wczesnym popołudniem dociera do najwyżej położonego przysiółka Ochotnicy Górnej, którego nazwa „Studzionki” też pochodzi od gwarowego określenia źródła. Gorczańscy górale mówią o Redyku, że „to wędrówka do źródeł oscypka”. Takim mianem opatrzyli też ciąg imprez towarzyszących Redykowi podczas jego przejścia przez Gminę Ochotnica.

Gorce. Redyk przy bacówce Jarka Buczka (piąty z lewej) w Ochotnicy Górnej.
Po jego prawej stronie – pasterze karpaccy. W drzwiach stoi żona bacy – Małgorzata.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.15)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.14)

Redyk Karpacki, Transhumace
Beskid Sądecki: Wojkowa

 Redyk wchodzi w Beskid Sądecki. Jego trawiaste połacie „świecą” pustkami, w przeciwieństwie do czasów, kiedy płynęły po nich dźwięki pasterskich dzwoneczków. Dawniej cały Beskid Sądecki pokryty był rozległymi terenami pasterskimi, ogromnymi polanami. Polany jeszcze są, ale już nie takimi jak opisują je starsze przewodniki turystyczne. Nie zachwycają już tak bardzo wspaniałymi widokami, bo zarastają borówczyskami, a po nich przychodzi las. Polany jeszcze są, jednak już nieduże – zatem trzeba się spieszyć, aby je zobaczyć, bo wkrótce zanikną zupełnie.

Zielonością pasterskich muraw mienią się jeszcze niższe wzniesienia, położone bliżej dolin i leżących w nich wiosek. Tam ludzie nadal żyją naturalnym rytmem, chwilą obecną oraz tym co mają tu i teraz. Redyk Karpacki przemierza te zielone wzniesienia ciągnące się pomiędzy masywami Jaworzyny Krynickiej oraz Radziejowej na północy i pasmem granicznym na południu, po którym biegnie granica polsko-słowacka.

W sobotę, 27 lipca Redyk zatrzymuje się w niewielkiej wiosce Wojkowa, na polanie gdzie gospodarzy Włodek Oleksy:

– To jest ostatnia duża polana z czasów wołoskich. Dookoła są lasy. Gdybyśmy jej nie kosili, to w ciągu kilkunastu lat byłby tu las – powiada Włodek.

Beskid Sądecki – Wojkowa k/Muszyny.
Włodzimierz Oleksy (pierwszy z prawej) gości Redyk w swoim gospodarstwie.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.14)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.13)

Redyk Karpacki, Transhumace
Łemkowska Watra

 Sobota, 20 lipca. Redyk Karpacki wędruje drogą, przy której stały kiedyś łemkowskie chyże wioski Radocyna. Po chwili po prawej stronie drogi, wśród gęstej wysokiej trawy widać drzwi. Pasterze podchodzą do nich. Są na nich fotografie, rysunki i historia wsi, której obecnie tutaj nie ma. Na tych tajemniczych drzwiach zostało napisane:

Wsłuchaj się. Śpiewnie tu, mimo że nikogo nie ma.
Pozornie. (?)
Przekrocz próg Domu, spełniony pieśnią będziesz.

Tak to drzwi, które oczyma wyobraźni prowadzą do dawnego świata. Pasterze uchylają je i po drugiej stronie ukazuje się im: droga, mijają się ludzie… pozdrawiają się… po chwili słychać pieśń, a w powietrzu daje się wyczuć woń dymu niesionego znad płonącego ogniska. Pasterze nieśmiało przekraczają próg drzwi i dzięki temu dostrzegają ciąg łemkowskich chyży po jednej i drugiej stronie drogi, która jeszcze przed chwilą wydawała się pusta. Ponad strzechami chyży błyszczą w słońcu kopuły cerkwi. Na wzgórzach zaorane pola i sady z dojrzałymi owocami. To obraz zwyczajnego życia ludności łemkowskiej, niestety tu już nieistniejącego.

Drzwi do wsi Radocyna.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.13)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.12)

Redyk Karpacki, Transhumace
W sercu Beskidu Niskiego: Pasterskie opowieści

Żydowskie w Beskidzie Niskim.
Piotr Kohut, pasterz Redyku, wita się
z Arturem „Asterixem” Gerulą, pasterzem z Beskidu.

Czwartek, 18 lipca. Dzisiaj owce odpoczywają w Żydowskiem. Są z nimi rumuńscy czabani Cristian i Vasile oraz hucuł z Ukrainy – Wasyl. A gdzie jest baca Piotr? Hmm…
…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.12)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.11)

Redyk Karpacki, Transhumace
Beskid Niski
Nowy Łupków. Postój nad Osławą.

Wioski istniejące tylko na mapie, miejsca niegdyś tętniące życiem, dziś opustoszałe, jakby wymarłe. Połacie łąk i pól, nieokiełznanych lasów, skrywających dramaty ludzkie z czasów wojny i przesiedleń. Góry Beskidu Niskiego emanują dzikością, a wiatr opowiada historie o życiu ludzi, o pionierach tutejszego osadnictwa. Panuje wszechogarniający spokój nad gwarnymi jeszcze kilkadziesiąt lat temu dolinami. Świadkami tamtych czasów są resztki podmurówek, ocalałe cerkwie, kapliczki i przydrożne krzyże. Tędy właśnie przechodzi teraz Redyk Karpacki – cichy, bezkresny, wydawać by się mogło zapomniany Beskid Niski.
…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.11)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.10)

Redyk Karpacki, Transhumace
To już polskie Bieszczady
Na spotkanie z Redykiem do Ustrzyk Górnych przyjechali
konno strażnicy Bieszczadzkiego Parku Narodowego.

Poniedziałek, 1 lipca, Wołosate – niewielka wioska położona w dolinie Wołosatki, oddzielona przełęczą Beskid od terytorium Ukrainy. Dzień wcześniej przeszła tutaj rzęsista ulewa i burza. Dzisiaj o poranku wschodzące słońce dotknęło swymi pierwszymi promieniami grzbietu Tarnicy, a teraz przesuwa się na nad Małą i Wielką Rawkę rozświetlając blaskiem polskie połoniny: Caryńską i Wetlińską. Redyk Karpacki rozpoczyna wędrówkę przez Polskę.
…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.10)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.9)

Redyk Karpacki, Transhumace
Wierchowinia – Połonińskie Lato

 Niedziela, 16 czerwca, Wierchowinia (Verchovyna) u podnóża Czarnohory – na zielonych połoninach słoneczko rozkłada się promieniście, a na polanie Zapidok pasterze uczestniczą w huculskiej imprezie folklorystycznej „Połonińskie Lato”, która znalazła się w programie Redyku Karpackiego 2013. Na to spotkanie ludzi gór przybywa oficjalna delegacja powiatu tatrzańskiego i inni goście z Polski: Podhala, Gorców i Beskidu Żywieckiego.

Karpaty łączą górali – spotkanie na Wierchowinie. Na polanę przyszło kilka tysięcy Hucułów.
Wójt wioski huculskiej (drugi z prawej) będzie zapalał watrę – ognisko pasterskie.
Po jego obu stronach stoją górale tatrzańscy.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.9)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.8)

Redyk Karpacki, Transhumace
Rachów – wyjście baców na połoniny

 Jeszcze przed południem w niedzielę 2 czerwca na granicy rumuńsko-ukraińskiej w Sigheti Marmatei (Solotyino Syget) Huculi z Karpat Wschodnich witają bacę Piotra Kohuta i pozostałych pasterzy Redyku Karpackiego ludowym zwyczajem – chlebem i solą. Niestety przepisy Unii Europejskiej nie zezwalają na przepędzenie stada przez granicę. Stado pozostaje zatem w Rumunii, zaś pasterze przechodzą przez granicę licząc na pomoc tutejszych pasterzy, Hucułów, by z ich stadami przejść symbolicznie przez ukraińskie Karpaty.

Przejście graniczne rumuńsko-ukraińskie. Młodzież z Rachowa wita Piotra Kohuta.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.8)Dowiedz się więcej »

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.7)

Redyk Karpacki, Transhumace
Pasterstwo to krajobraz gór

 Pasterze wędrują przez góry i doliny rzek siedmiogrodzkiej krainy. W którąkolwiek stronę by się nie odwrócić na horyzoncie widać Karpaty, ich hale i połoniny, a na nich pasące się owce pod czujnym okiem juhasów i agresywnych psów pasterskich. Widoki takie są nieodłącznym elementem krajobrazu górskiego w Rumunii. Przestrzeń otaczająca pasterzy wyzwala w ich sercach uczucie wolności, tej charakterystycznej i jakże pociągającej. Tutaj każdy pragnie zostać pasterzem choć na kilka dni. Kolejny raz na trasie wędrówki pasterze obdarowani zostają serdeczną gościnnością mieszkańców mijanych wiosek i bezinteresowną pomocą. Pod koniec rumuńskiej wędrówki, gdy Redyk przechodzi przez region Maramureș pewien rolnik z wioski Baia Mare – Alin de la Vima z synami – pomagają pasterzom w nocnym czuwaniu.

Wioska Moreşti.

…

Łukiem Karpat. Wspomnienie Redyku (odc.7)Dowiedz się więcej »

Przewijanie do góry