Droga do Rzymu – dzień 6

Włochy, Fosso dell'Acqua Traversa, Insugherata Reserve, La Giustiniana, La Storta, Monte Mario, Roma, Rzym, Trionfale, Via Francigena
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór
Ostatni poranek w Fonte Vivola.

Ostatni etap wielodniowej jak zwykle dodaje skrzydeł. Czas szybko płynie. Wpierw przemierzamy rzymską oazę zieleni, gdzie poczuć się można jakbyśmy wcale nie byli w Rzymie. Wtem wychodzimy na ulice miasta, gdzie bez problemu wyszukujemy lokal na poranną kawę. Jest goraco, więc dla ołchody dodajemy jeszcze lody. Potem podążamy słynną Via Trionfale. Jest wcześnie, a więc na rzymskich arteriach nie ma jeszcze dużego ruchu samochodowego. Następnie idziemy pobocznymi uliczkami, które podprowadzają nas wzgórze Monte Mario. Szczyt wgórza urzeka nas ładnym widokiem na miasto, ale na początku jeszcze bez watykańskiej Bazyliki. Dopiero pod właściwym szczytem (najwyższym) wzgórza pojawia się przed nami ten wspaniały widok. Podobnie jak z Parku Alameda w Santiago de Compostella, tak tutaj ze wzruszeniem spoglądamy na ostateczny cel naszej wędrówki – Bazylikę Świętego Piotra. Watykan mamy już niemal na wyciągniecie ręki. Jeszcze tylko kilkadziesiąt minut marszu i wkrótce stajemy na Placu Świętego Piotra. Radość, wzruszenie i wspaniałe uczucia promieniują z nas, bo znów ukończyliśmy coś niezwykłego. Ruszamy po Testimonium, a potem wdrapujemy się na kopułę Bazyliki św. Piotra, skąd olśniewają nas fenomenalne panoramy Rzymu. To był cudowny dzień.

OPIS TRASY
Przed nami ostatni etap. Jesteśmy już prawie w Rzymie. Ostatni odcinek rozpoczyna się długim przejście, poboczem Via Cassia, drogi o niezwykle dużym natężeniu ruchu.
Pomyśleliśmy, że lepiej będzie pokonać ten odcinek autokarem. Można też wykorzystać komunikację publiczną i podjechać autobusem nr 201 przewoźnika „Mancini” z La Storta do przystanku „Barbarano Romano” w La Giustiniana, czyli tuż przed Grande Raccordo Anulare (Wielką Obwodnicą Miasta), blisko wejścia do Insugherata Reserve (Parku Insugherata). W ten sposób można przebyć 4,5 km licząc od Piazza della Visione (Placu Wizji), tego niezbyt przyjemnego dystansu.
Trzymamy się prawej strony Via Cassia, która przechodzi nad Grande Raccordo Anulare (Wielką Obwodnicą Miasta), ale stąd nie widać jej, ponieważ przechodzi pod nami tunelem. Po 230 metrach skręcamy w prawo i schodzimy do zielonego i pogodnego parku Insugherata, dzikiej oazy na obrzeżach Rzymu. Tym samym znowu doznajemy przyjemnego spokoju. Park Insugherata obejmuje źródliskowe zlewisko strumienia Fosso dell’Acqua Traversa. Mimo zanieczyszczenia strumienia jego otoczenie zachowuje urok, które jest popularnym miejscem spacerów Rzymian. Wody Acqua Traversa płyną przez bardzo ładny obszar; zieloną doliną porośniętą bujną roślinnością, w otoczeniu lasu dębu korkowego, czy dębu omszonego lub ostrolistnego występujących na skalistych zboczach, czy też lasów mieszanych, na które składają się grab, jesion, dąb i klon. Wzdłuż cieków wodnych rosną wierzby i topole, a uwagę zwraca obecność paproci. Teren ten jest lubiany przez liczne gatunki ptaków, które można tu zobaczyć lub usłyszeć. Znaleźć też można ślady lisów, kretów, a przy odrobinie szczęścia również jeżozwierzy. Z gadów natknąć można się na zaskrońca i żółwia wodnego, a z płazów na traszkę kropkowaną, ropuchę zieloną lub salamandrę okularową, która jest gatunkiem występującym wyłącznie na Półwyspie Apenińskim. Via Francigena prowadzi doliną wzdłuż Acqua Traversa. Po pewnym czasie nasza ścieżka skręca w prawo i prowadzi przez tereny nie tylko leśne, ale również łąk. W końcu zostajemy skierowani na południe i niebawem wchodzimy w obszar zurbanizowany Rzymu.
Park Insugherata
Via Augusto Conti stromo wspina się na wzgórze. Potem nachylenie drogi wyrównuje się. Idziemy prosto aż do Via Trionfale, starożytnej drogi konsularnej łączącej Rzym z etruskim miastem Veii, przez które wczoraj przechodziliśmy. Dawniej nazywana Via Triumphalis. Północny koniec tej drogi łączy się z Via Cassia. W książce „A Tour in Italy and Sicily” z 1828 roku odnotowano, że w tamtym okresie Via Trionfale miała „tylko osiem stóp szerokości i była całkowicie łukowato porośnięta drzewami”. Podano w niej również, że była „wybrukowana kamieniami o średnicy od dwóch do trzech stóp, nieregularnymi, ale ściśle do siebie dopasowanymi i tak głęboko osadzonymi w ziemi, że po upływie tylu stuleci obecnie jest w doskonałym porządku.” Odnotowano wówczas także, że na niektórych kamieniach wyryto inicjały „VN”, co oznacza „via numinis”. Obecna długość tej drogi wynosi około 11 kilometrów (6,8 mil). W ciągu dnia jest na niej zwykle bardzo tłoczno, szczególnie na odcinkach drogi, które mają tylko jeden pas ruchu z każdej strony.
We wrześniu 2010 roku Via Trionfale została poszerzona pomiędzy północnym wejściem do polikliniki Agostino Gemelli a Forte Trionfale. Dodano wówczas po dwa pasy w każdym kierunku. W tym samym roku podjęto też decyzję o zmianie numeracji domów przy Via Trionfale, gdyż dotychczasowa utrudniała lokalizację domów w związku z budową nowych budynków. Dotychczasowa numeracja domów pozostawiona została tylko na początkowym odcinku Via Trionfale pomiędzy Largo Trionfale a Piazzale delle Medaglie d'Oro. Natomiast na pozostałym odcinku tej drogi aż do Via Cassia obowiązuje system numeracji odnoszący się do odległości danego budynku mierzonej na osi drogi od wejścia do Kapitolu (łac. Capitolinus mons, wł. Campidoglio), stojącego na jednym z siedmiu wzgórz w Rzymie. Stąd też numeracja domów dochodzi tu do 14500.
Kościół św. Franciszka z Asyżu.

Po niecałym kilometrze marszu Via Trionfale przechodzimy na drugą stronę tej drogi, bowiem łatwiej i bezpiecznej będzie przejść przez węzeł komunikacyjny. Przechodzimy na chwilę na Via della Pineta Sacchetti, która doprowadza nas z powrotem na Via Trionfale. Na wysokości boisk sportowych Università Cattolica del Sacro Cuore, przechodzimy na lewą stronę Via Trionfale. Przed szkołą ogólnokształcącą Scvola Elementare Nazario Savro przechodzimy na prawą stronę drogi. Za szkołą droga skręcamy i przechodzimy przez Piazza di Monte Gaudio, przy której stoją dwa kościoły, stary i nowy pod tym samym wezwaniem San Francesco w Asyżu. Starsza świątynia została zbudowana według projektu Pietro Passalacqua w latach 1667-1676 w miejscu wiejskiej kaplicy, zbudowanej w 1660 roku. Została konsekrowana dopiero 2 lipca 1728 roku przez papieża Benedykta XIII. Wystrój wnętrza kościoła utrzymany jest w stylu barokowym. Ołtarz główny to dzieło Giuseppe Cacciego, wykonany z polichromowanego marmuru i ozdobiony kolumnami w stylu korynckim. Nowy kościół obok został zbudowany w 2003 roku i stanowi przedłużenie starszego kościoła.

Fontanile di Pio IX.

Tuż za Piazza di Monte Gaudio za zakrętem Via Trionfale po prawej stronie mamy dawną fontannę udostępniającą wodę mieszkańcom Fontanile di Pio IX, zbudowaną w 1862 roku przez papieża Piusa IX, w miejscu wcześniejszej fontanny papieża Pawła V z 1614 roku. Została zaprojektowana przez Filippo Martinucciego. To nieduży, zadaszony budynek w kształcie prostokąta, otwarty dwoma łukami po każdej z dwóch długich boków (obecnie wypełniony murem). Na jednym z krótszych boków na zewnątrz od strony Via Trionfale znajduje się niska misa do pojenia bydła, a także kamienna taca na wysokości oczu, na której można ustawić dzbany i pojemniki do nabierania wody. W wewnętrznej części zadaszonej przestrzeni znajduje się pralnia. Obecnie obiekt ten jest praktycznie niewidoczny z Via Trionfale ze względu na jej poszerzenie (z pobocza drogi widać jedynie zadaszenie z czerwonej dachówki). Do Fontanile di Pio IX można jednak łatwo dotrzeć schodząc tuż przed nią z głównej drogi na Via Nicola Fornelii, a potem zawrócić na chodnik między budynkami i szosą Via Trionfale.

Nieco dalej znaki Via Francigena przenoszą nas na lewą stronę Via Trionfale, by na następnej przecznicy Via Igea, minąwszy niewielki park, skręcić w lewo. Idziemy prawą stroną Via Igea do końca aż do placu Piazza Walter Rossi. Po drugiej stronie placu skręcamy w prawo na Via della Camilluccia, a potem po około 250 metrach w lewo na Via Edmondo De Amicis, która obniża się ku dolinie rzeki Tevere. Jednak my po kolejnych 250 metrach schodzimy z tej szosy w prawo na leśną ścieżkę.
Na wzgórzu Monte Mario.

Zaczynamy zdobywać wzgórze Monte Mario (139 m n.p.m.). Rzymianie nazywali go „rzymską górą” (Montagna di Roma). W czasach imperium stały tu najpiękniejsze wille, najzamożniejszych mieszkańców Rzymu, którzy delektowali się wspaniałą panoramą. Dzisiaj na szczycie Monte Mario lśnią kopuły obserwatorium astronomicznego, które mieści się w przepięknej Villi Mellin. Wewnątrz tej willi urządzono Muzeum Astronomiczne, które w swoich zbiorach posiada pierwszą edycję dzieła Kopernika z 1543 roku. Poniżej obserwatorium znajdują się tarasy widokowe, z których spojrzeć można na wspaniały widok Wiecznego Miasta, zupełnie tak jak dawni pielgrzymi, podążający Via Francigena do grobu św. Piotra. To oni nazwali to wzniesienie Wzgórzem Radości, czyli Monte della Gioia, albo Mons Gaudii, gdyż stąd właśnie mogli doznać prawdziwej radości widząc cudowny widok celu ich wędrówki. Ten sam widok czeka również na nas i kiedy tam dotrzemy, ogarną nas podobne uczucia jak ze wzgórza Parku Alameda, z którego nie tak dawno ukazała się nam po raz pierwszy bryła Katedry w Santiago de Compostela. Wzgórze Radości uraczy nas czymś podobnym, gdy zobaczymy z niego kopułę Bazyliki św. Piotra, cel naszej wędrówki.

Widok Bazyliki Świętego Piotra z Monte Mario.
Nie od razu zdobędziemy najwyższy punkt Monte Mario, bo czekają nas zejścia i podejścia. Przy jednym z nich dotkniemy stopą ponownie Via Trionfale, skąd najpierw po stopniach potem alejkami dotrzemy już na szczyt wzgórza. Podczas podejścia nie będzie brakować wspomnianych sugestywnych panoram Rzymu z Bazylika św. Piotra.
Ze wzgórza Monte Mario schodzimy zakosami alejka na wschodnią stronę, na Piazzale Maresciallo Giardino. Na niej skręcamy w prawo, a po chwili w lewo na Via Novenio Bucchi, po czym przecinamy szosę Circonvallazione Clodia i obejściu od lewej stojącego budynku, skręcamy w prawo na szeroką arterię Via Angelico. Odtąd maszerujemy już cały czas na południe prosto do celu naszej wędrówki, a właściwie to jesteśmy niesieni jak na skrzydłach, bo zostało nam już tylko 2,2 km.
Fontanna Tiar.

Na Piazza del Risorgimento ukazują się nam mury Państwa Watykańskiego. Widać kopułę Bazyliki św. Piotra i Pałac Apostolski. Przechodzimy przez brukowany plac Risorgimento i dalej prosto na Via di Porta Angelica. Idziemy wzdłuż murów. Zaraz za Porta Angelica po lewej mamy Fontannę Tiar (Fontana delle Tiare), w której pielgrzymi i odwiedzjący mogą ugasić pragnienie (woda zdatna do picia). Została zbudowana wraz z kilkoma innymi przez Pietro Lombardiego w latach 20-tych XX wieku. Jest to niewielka fontanna trawertynowa, której dolna część charakteryzuje się półkolistymi misami w kształcie muszli do gromadzenia wody oraz centralnym filarem ozdobionym rzeźbiarskim motywem kluczy św. Piotra i herbem w kształcie graffiti (obecnie prawie niewidoczna), na której pośrodku widnieje fasces i inicjały roku V. Górną część fontanny zwieńczają trzy papieskie tiary, symbolizujące zwierzchnictwo papieskie.

Plac Świętego Piotra.
Stoimy już przez Kolumnadą Berniniego. Otacza ona Plac św. Piotra, który od średniowiecza stał się miejscem spotkań pielgrzymów udających się do bazyliki zbudowanej na grobie św. Piotra. Pierwszy z nich Sigeric dotarł tu po długiej drodze w X wieku naszej ery. Podążaliśmy jego śladem, przemierzając ostatnie kilometry tamtej niezwykłej wędrówki i opisując to co zobaczyliśmy na swojej drodze, aby zatrzymać wspomnienia. Via Francigena doprowadza nas na kolejny poziom spełnienia naszych marzeń. Ta droga olśniewa wspaniałymi wrażeniami, które na zawsze pozostaną pamięci. Via Francigena zaprowadza na kolejny etap wtajemniczenia po Camino de Compostella, drodze jakże duchowo podobnej, choć krajobrazowo i kulturowo zupełnie innej. Może kiedyś przemierzymy całą drogę wytyczoną przez Signerica – 2 tysiące kilometrów spod Katedry w Canterbury, przez francuskie pola winnic, szwajcarskie Alpy oraz te urocze włoskie miasteczka, by zagościć znów tutaj, w Wiecznym Mieście.
Plac Świętego Piotra oglądany z kopuły Bazyliki Świętego Piotra.
do celu pozostało
0,0  km
FOTORELACJA

Początek dnia w Fonte Vivola.

Znak przy Via Cassia w La Giustiniana.

Grande Raccordo Anulare (Wielka Obwodnica Miasta).

Drogowskaz w Parku Insugherata.

Wyjście z Parku Insugherata.

Via Augusto Conti.

Chiesa di Nostra Signora di Guadalupe a Monte Mario.

Via Trionfale.

Via Trionfale. Przed nami Piazza di Monte Gaudio.

Dwa połączone kościoły pw. św. Franciszka z Asyżu (nowy i stary).

Kościół pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu przy Via Trionfale w Rzymie. 

Fontanile z 1862 roku przez papieża Piusa IX,
zbudowana w miejscu wcześniejszej fontanny papieża Pawła V z 1614 roku.

Na pierwszym wierzchołku wzgórza Monte Mario.

Rzym widoczny ze wzgórza.

Kierujemy się na wyższy wierzchołek wzgórza.

Ścieżka na Monte Mario.

Monte Mario (139 m n.p.m.).

Monte Mario (139 m n.p.m.).

Kopuła Bazyliki Świętego Piotra.

Alejka na Monte Mario.

Alejka na Monte Mario.

Bazylika Świętego Piotra pokazuje się nam jeszcze kilkakrotnie.

Kapitol.

Obserwatorium Astronomiczne na Monte Mario.

Monte Mario.

Widok na kolejną cześć Rzymu z Monte Mario.

Alejska sprowadzająca z Monte Mario.

Viale Angelico.

Viale Angelico.

Fontanna Tiar (Fontana delle Tiare).

Plac Świętego Piotra.

Odbiór Testimonium.

Przedsionek Bazyliki.

Na dachu Bazyliki.

Kopuła Bazyliki.

Korytarz.

Pod sklepieniem kopuły.

Wspinamy się dalej ciasnym, krętym korytarzem.

Na kopule Bazyliki Świętego Piotra.

Plac przed bazyliką św. Piotra na Watykanie.

Widok na wzgórzez Monte Mario.

Schodzimy na dół.

Znów na dachu Bazyliki.

Rzeźby apostołów.

Wnętrze Bazyliki Świętego Piotra.

Pieta.

Dzisiaj do wnętrza Bazyliki Świętego Piotra zaglądneliśmy na krótko, lecz wkrótce wrócimy znacznie na dłużej.

do celu pozostało
0,0  km

Droga do Rzymu – dzień 5

Włochy, Formello, Isola Farnese, La Storta, Monte Campetti, Monte Michele, Monte Razzano, Parco di Veio, Sorbo, Via Francigena
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór
Wydawało się, że będzie to długi i czasochłonny etap. Okazało się, że był komfortowy i spokojny pod względem tempa wędrówki, pomimo mnogości obiektów do zwiedzenia. W końcu też napłynęły chmury, które osłoniły nas od intensywnych promieni słonecznych. To pierwszy taki dzień, kiedy słońce nie piekło, choć na brak gorąca nie mogliśmy narzekać. Słyszeliśmy o niezwykłości Parku Veio, ale i tak zaskoczył nas urodą i oczarował. Jego przyroda towarzyszyła nam przez długi czas z krótką przerwą w Formello, gdzie w lokalnej Pizzangrillo skosztowaliśmy kilku rodzajów oryginalnej włoskiej pizzy. Nigdy wcześniej nie jedliśmy takich smaków. W Formello mielismy okazję podziwiania wspaniałej panoramy z wieży przy Piazza San Lorenzo. Po przejściu przez Formello znów wkroczyliśmy do Parku Veio. Pod koniec mieliśmy wstąpić do Santuario di Portonaccio na zboczach Monte Campetti, ale niestety było zamknięte. Wędrówkę zakończyliśmy pod imponującą Katedrą Serc Jezusa i Maryi w La Storta przy ruchliwej Via Cassia, która prowadzi już wprost do Rzymu.
OPIS TRASY
Oddalamy się od historycznego centrum Campagnano di Roma. Za Porta Romana skręcamy na lewo w dość ruchliwą Via San Sebastiano (SP14a). Idziemy na południe. Mijamy sklepy, punkty gastronomiczne. W końcu wychodzimy poza obręb zabudowań. Idziemy dalej chodnikiem wzdłuż szosy. Dopiero po minięciu boisk sportowych Nicola Ferrucci Campo Sportivo opuszczamy szosę i wchodzimy na ścieżkę biegnącą w zieleni, przez pewien czas w bliskości drogi lokalnej, na którą wkraczamy przy źródle wody pitnej z ławkami. Droga lokalna trawersuje zbocze Monte Razzano (431 m n.p.m.). To droga asfaltowa bez pobocza. Dwa rodzaje drogowskazów wskazują na przemian drogę Via Francigena, jak również drogę do Sanktuarium Madonny w Sorbo (Santuario della Madonna del Sorbo). Szlaki te pokrywają się tu ze sobą.
Idziemy w kierunku południowym. W niektórych fragmentach zbocze Monte Razzano oferuje nam ładne widoki, ale szczyt Monte Razzano mijamy od strony wschodniej. Stanowi on najwyższy punkt miasta Campagnano di Roma. Można z niego zobaczyć Rzym, jednak sam wierzchołek jest niedostępny, ponieważ znajdują się na nim ogrodzone urządzenia rozgłośni radiowej VOR. Wkrótce stopniowo schodzimy w dół zbocza i wtedy pojawiają się przed nami najbardziej malownicze pejzaże wzgórz zazielenionych drzewami i jaśniejących wstęgami pól uprawnych. Na Strada delle Piane skręcamy w lewo. Trochę dalej szosa zmienia nazwę na Strada del Sorbo.
Wzgórze Monte Razzano jest już za nami. Od strony południowej jest skąpo pokryte roślinnością – widzimy na nim pojedyncze drzewa i kępki krzewów na zboczu porośniętym wysuszonymi trawami. Nieco zdruzgotana droga prowadzi przez prowincjonalne zabudowania. Potem wchodzimy w obszar zadrzewiony, aż dochodzimy do rozejścia dróg. Via Francigena kieruje nas w prawo, ale na wprost mamy drogę dojściową do Santuario della Madonna del Sorbo. Zatrzymamy się przy nim chwilę.
Santuario della Madonna del Sorbo.
Sanktuarium położone jest na granicy gmin Campagnano i Formello, na szczycie klifu wiszącego ponad Doliną Sorbo, którą płynie Cremera. Miejsce to było zamieszkane od średniowiecza, ale pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 996 roku, kiedy wspomina się o nim jako o „castellum”. Być może osadnictwo zawiązało się w dolinie po najazdach Saracenów w X wieku. Z kolei budynek przyszłego sanktuarium w XI-XIV wieku należał najpierw do klasztoru San Paolo, a następnie do rodziny Orsini. Jednak w 1427 roku został opuszczony i wtedy Marcin V pozwolił Braciom Karmelitom na budowę klasztoru, w pobliżu kościoła pod wezwaniem Beatae Mariae Castri Sorbi, który tu stał pierwotnie, a który stał się sanktuarium pielgrzymkowym poświęconym Madonnie. Kult maryjny ożywił się prawdopodobnie dzięki legendzie mówiącej o pasterzu bez jednej ręki, który pasł świnie w Dolinie Sorbo. Pewnego dnia, szukając jednej z zabłąkanych macior, znalazł ją w pobliżu jarzębiny, gdzie ukazała mu się Madonna. Dziewica sprawiła, że ręka młodzieńca odrosła, aby poprzez to dać wiarę ludziom z pobliski osad w cud. Następnie powiedziała mu: „Idź i przekonaj mieszkańców, aby zbudowali sanktuarium na tym wzgórzu. Ktokolwiek przyjdzie tu w procesji, będzie miał moją łaskę. Jeśli ci nie uwierzą, pokaż im swoją rękę”.
Sanktuarium składa się z klasztoru i kościoła z XV wieku. Z 1682 roku pochodzą dwa ołtarze zaprojektowane przez Carlo Fontanę. Oryginalny obraz przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem (XI-XIII w.) posiadający znaczną wartość został przeniesiony do Muzeum w Campagnano. Na terenie sanktuarium znajduje się niewielka fontanna, która stanowi jedyne odgałęzienie akweduktu doprowadzającego źródła Carissima i Tre Cannelle do fontanny For de Porta a Formello, znajdującej się obok bramy wjazdowej do historycznego centrum miasta Formello, które znajduje się na naszej trasie.
Park Veio.
Do Rzymu zostało nam 36 km.

W dawnych czasach Santuario della Madonna del Sorbo było ostatnim miejscem odpoczynku pielgrzymów przed Rzymem. Dla nas ten etap wędrówki jeszcze nie kończy się tutaj, bowiem schodzimy do Doliny Sorbo. Wnet wychodzimy z lasu, gdzie mamy miejsce odpoczynkowe z charakterystycznym słupkiem drogi Via Francigena. Napisane jest na nim, że do Rzymu zostało nam 36 km.

Trzeba wiedzieć, że jeszcze przed Santuario della Madonna del Sorbo wkroczyliśmy na obszar wspaniałego parku przyrody Parco di Veio, gdzie cisza i natura przenika zewsząd. Park rozciąga się na powierzchni 15 000 hektarów i jest usiany walorami historycznymi i archeologicznymi oraz krajobrazami o nieocenionej wartości. Poprzecinany jest różnymi ścieżkami o łącznej długości 99 kilometrów. Wśród nich jest oczywiście Via Francigena.
Parco di Veio uwidacznia obszary silnie przekształcone przez działalność człowieka, w którym dominuje krajobraz rolniczy. Początki tutejszego rolnictwa sięgają starożytności: wypas, produkcja pszenicy, wina i oliwy, gospodarka leśna prowadzone były tu od bardzo dawna, przy czym stosowane w tym zakresie regulacje prawne przyczyniły się do utrzymania na tym obszarze bogactwa flory i fauny. Co ciekawe zarząd parku nie jest właścicielem nawet części ziem w parku. Wszystko jest w rękach prywatnych. Od czasu starożytnych obszar ten stanowi zaplecze żywieniowe. Produkcja zwierzęca to głównie hodowla bydła mięsnego hodowanego na wolności. Zastosowanie tej metody hodowli gwarantuje wysoką jakość produkowanego mięsa. Pośród hodowanych gatunków bydła uwagę zwraca typowa dla tego obszaru rasa Maremma, która daje cenione, wysokiej jakości mięso.

Maremma to rasa krów starożytnego pochodzenia, wyhodowana już przez Etrusków, skrzyżowana później z bydłem wielkorogim ze stepów. Krowy te przybyły do Włoch wraz z najazdami barbarzyńców. Bydło to, żyjące w dużych stadach, od wieków dominuje na tutejszym obszarze, zajmując terytorium między Pizą a Rzymem oraz między wybrzeżem a obszarami przedapenińskimi. Maremmana dobrze żyje tylko na wolności i dlatego wymaga dużych przestrzeni. Obecnie rasa jest szeroko rozpowszechniona w Toskanii, Lacjum, Emilii-Romanii, Marche i Apulii. Na obszarze Parku spotkać też można inne zwierzęta np. dzikie konie.

Zachowane środowiska naturalne naprzemienne z półnaturalnymi, przekształconymi przez człowieka, bogate w lasy, strumienie i wąwozy, stały się ostoją dla innych przedstawicieli fauny. W lasach spotkać można dzięcioła zielonego (Picus viridis), których populacja wciąż rośnie tutaj. Z kolei do gatunków powiązanych bardziej z terenami rolniczymi należy dzierzba czerwonogrzbieta (Lanius collurio). Występują tutaj również płazy, w tym różne gatunki żab (Rana italica) i ropuch (Bufo bufo), zaś na obszarze Wspólnoty Valle del Cremera – Zona del Sorbo żyje szczególnie ciekawy płaz występujący tylko we Włoszech, salamandra okularowa (Salamandrina perspicillata) gatunek chroniony europejską dyrektywą „siedliskową” 92/43/EWG. Zamieszkuje wilgotne, porośnięte bujną roślinnością zieloną i krzewinkami tarasy oraz zalesione widnymi lasami stoki górskie. Salamandra okularowa prowadzi nocny tryb życia. W razie zagrożenia wykazuje interesujące zachowanie. Rozpłaszcza nieco boczne ciało i roluje ogon, tak że jego koniec znajduje się przed głowa. Uwidacznia się wtedy jego błyszczący na czerwono spód. Na obszarze Parku żyje również wąż Eskulapa (Zamenis longissimus).
W Parku dość często można spotkać ślady obecności jeżozwierza (Hystrix cristata), jeża (Erinaceus europaeus) czy borsuka (Meles meles). Są to ssaki, które ze względu na swoje nieśmiałe zachowanie rzadko pozwalają się zauważyć. Spośród ssaków, obecność dzika (Sus scrofa) raczej nie pozostaje niezauważona. To mieszkaniec Parku, który budzi mieszane uczucia wśród tutejszej ludności, dzielącej się na tych, którzy uważają jego obecność za pożądaną, i tych, którzy nie akceptują jego współistnienia.
Liczba gatunków roślinności w Parku Veio obejmuje 730 zidentyfikowanych jednostek, wśród nich odnotowano gatunki rzadkie lub będące na wymarciu. Bogactwo roślinności wynika z różnorodności występującego biotopu, począwszy od systemów wąwozów, poprzez powierzchnie tufów erozyjnych, tereny podmokłe i stawy, po wiecznie zielone i szerokolistne lasy. Pośród tych siedlisk jednym z najbardziej interesujących są wąwozy, w których panują szczególne warunki mikroklimatyczne (zacienienie, niewielkie wahania wilgotności i temperatury, stagnacja mgły, brak wiatru, chłodny mikroklimat latem). Warunki panujące w wąwozach pozwalają na utrzymywania zimnego klimatu, preferowanego m.in. przez ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium) lub klon włoski (Acer obtusatum). Szczególne znaczenie ma sporadyczna obecność dębu kernata (Quercus crenata), czy dębu burgundzkiego (Quercus cerris) i dębu korkowego (Quercus suber). Środowisko wąwozu zapewnia także optymalne warunki do rozwoju i występowania paproci, których Park może pochwalić się znaczną ilością 16 gatunków.
Krajobrazy Parku Veio będą nam jeszcze towarzyszyć podczas dzisiejszej wędrówki. Wróćmy na naszą trasę. Zatrzymaliśmy się chwilkę przy słupku Via Francigena, który wskazuje 36 km do Rzymu. Na prawo od tego słupka w nadrzecznym zadrzewieniu zobaczyć można ruiny starożytnego mostu nad rzeką Cremera. Szlak wiedzie nas dalej Doliną Sorbo pośród licznie pasących się koni i krów. Po pewnym czasie Via Francigena zwyżkuje delikatnie i wyprowadza nas z wąwozu na płaskowyż do miasta Formello. Teren miasta został wydzielony z obszaru Parku Veio.
Zdaje się, że do miasta będzie przyjemniej i atrakcyjniej podążać nieco inną drogą, choć nieco dłuższą. Tuż przed zwyżkowaniem drogi, na polanie mamy odejście ścieżki do łożyska doliny (szlak 207C). Ścieżka nieco wycofuje się w przeciwną stronę pod charakterystyczny Pomnik Bydła (Monumento al Bovino), a następnie łukiem wraca do kierunku na południe osiągając dolinę rzeki Cremera. Prowadzi dalej wzdłuż rzeki, aż do kładki nad rzeką, za którą skręca w lewo i po zalesionym zboczu kieruje się do miasta Formello, w pobliże szlaku Via Francigena. Zanim zaczniemy wychodzić z doliny warto przejść przez kładkę na drugi brzeg rzeki i podejść dalej 250 metrów, aby zobaczyć jeden z trzech naturalnych wodospadów na rzece. Przy wodospadzie zobaczymy pozostałości młyna wodnego Mola di Formello z XVII wieku z tamą o 18-metrowym spadku, która tworzy małe jezioro otoczone wiekowymi dębami. W pobliżu Moli znajduje się starożytny kamienny most, który przecina rzekę Cremera poniżej, o rozpiętości 8 m wysokości 18 m. Przejście tym mostem jest obecnie niebezpieczne i lepiej wrócić do drewnianej kładki, którą wcześniej przechodziliśmy (ewentualnie przejść przed bród rzeki).
Będąc już w Formello opuszczamy Via del Sorbo i tuż za placykiem wypoczynkowym ze źródłem wody pitnej przechodzimy na Via Enrico Bellomi. To dość ciasna droga, otoczona wysokimi betonowymi ścianami podmurowań posesji. Droga ta nieco schodzi w dół. W końcu idąc Viale Umberto I wkraczamy w obszar współczesnych osiedli. Wkrótce wchodzimy na Piazza Donato Plamieri, który jednocześnie stanowi węzeł uliczek miasta.
Formello - trasa przejścia.
Via Francigena wprowadza nas do historycznej części miasta. Obok miejskiej bramy Porta Fontanna po lewej mamy źródło z wodą pitną Fontana di For de Porta Fontanna z XVIII wieku. Źródło to przed pojawieniem się odnogi akweduktu Peschiera-Capore, było jedynym źródłem zaopatrzenia w wodę mieszkańców Formello. Jego woda jest tak bogata w niektóre minerały, że regularnie pita powoduje powstawanie charakterystycznych ciemnych plam na zębach, o czym świadczą starsi mieszkańcy Formello po sześćdziesiątce, którzy niegdyś stale korzystali z tego źródła.
Po drugiej stronie bramy Porta Fontanna natkniemy się na budynek pałacu Palazzo Chigi zbudowany w formie twierdzy w XII wieku przez rodzinę Orsini, a następnie przekształcony w rezydencję i zakupiony przez rodzinę Chigi w XVII wieku. Obecnie jest własnością gminy Formello i mieści się w nim biblioteka, małe Muzeum Agro Veientano ze znaleziskami etruskimi, rzymskimi i renesansowymi oraz piękna sala Orsini, często wykorzystywana do eksponowania wystaw czasowych. Historia miasta sięga czasów etruskich, kiedy w miejscu obecnego historycznego centrum miasta znajdowało się etruskie miasto Veii. Znaleziono po nim liczne artefakty, grobowce i tzw. Alfabet Formello, archaiczny alfabet etruski. Wszystkie te znaleziska poświadczają ówczesną dominację Etrusków na tym terenie. Z wieży pałacu można podziwiać piękną panoramę, z widokiem sięgającym aż po Rzym. Warto zaglądnąć tam.
Na wieży widokowej Palazzo Chigi.
W sąsiedztwie Palazzo Chigi stoi kościół San Lorenzo (Chiesa di San Lorenzo Martire) z okresu X-XI wieku (pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1033 roku), do którego również warto zaglądać. W XV wieku dobudowano do niego dzwonnicę, dla której zamurowano centralny portal wejściowy. W 1677 roku odrestaurowano zniszczoną przez piorun dzwonnicę i założono obecne pokrycie cynkowe.
W 1574 roku kościół został powiększony poprzez dodanie dwóch naw. W lewej, w pierwszych dwóch ołtarzach znajdują się freski przypisywane Donato Palmieri. Ołtarz główny świątyni wykonany został z kolorowego marmuru, pierwotnie przeznaczony dla kościoła Sant'Apollinare w Rzymie, ale 1744 roku ustawiono go tutaj. W 1795 roku zbudowano zegar słoneczny, podobny do tego z bazyliki Santa Maria degli Angeli w Rzymie (ma dokładnie jedną trzecią wielkości tego zegara).
Przy Via XX Settembre mamy jeszcze jedną świątynię - kościół San Michele Arcangelo, znany jako Sant'Angelo. Niedawne renowacje przeprowadzone przez Archeoklub Formello wydobyły na światło dzienne interesujące freski z końca XIV wieku i nałożenia barokowe z XVII wieku. Pierwsza wzmianka o kościele San Michele Arcangelo pochodzi z 1236 roku. W prostej fasadzie znajduje się centralny portal z XVI wieku. Wnętrze kościoła jest obecnie okazjonalnie udostępniane do kultu.
Zaraz za kościołem San Michele Arcangelo schodzimy ze wzgórza z historyczną częścią miasta. Kierujemy się na schody po lewej stronie od Via XX Settembre, które sprowadzają nas na drogę asfaltową, a stamtąd znaki kierują nas na bitą dróżkę, którą zmierzamy do doliny rzeki Fosso Pantanicci. Jednocześnie ponownie wkraczamy do niezwykłego Parco di Veio i wędrujemy znów przez wspaniałe plenery wiejskie. Za wzgórzem Monte Aguzzo (247 m n.p.m.), które mijamy od strony zachodniej osiągamy drogę asfaltową Via dei Pantanicci, na której skręcamy w lewo. Następnie idziemy Via della Pietr di Monte Aguzzo i przechodzimy u zachodnio-południowego podnóża Monte Aguzzo, pokrytego polami uprawnymi i łąkami. Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo na Via del Prataccio. Kolejną drogą dochodzimy do Via di Santa Cornelia. Tutaj skręcamy w prawo, uważając na ruch uliczny, a następnie skręcamy w lewo w Via della Selvotta, omijając kompleks sportowy SS Lazio. Podejście tą drogą prowadzi nas do wiaduktu, którym przechodzimy nad Via Cassia Bis. Idziemy wciąż terenami wiejskimi. Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo. Z jednej strony dróżki mamy pole uprawne z drugiej osiedle willowe. Na kolejnym skrzyżowaniu skręcamy w lewo na Via Monte Michele i kontynuujemy przyjemne przejście widokową częścią trasy. Wzniesienie po prawej nazywa się Monte Michele (116 m n.p.m.). W czasach Etrusków, w V-VI wieku, w tej pięknej dolinie krzyżowały się starożytne drogi. Na południowych zboczach wzgórza znaleźć można etruską nekropolię. Droga do niej nie jest znakowana. Wypatrzeć można jedynie ścieżkę od naszej drogi – nekropolia znajduje się tylko 150 metrów od nas.
Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Nekropolię Etrusków (Tomba Campana) odkryto w 1843 roku. Odkopano w niej sześć grobowców komorowych i przypuszcza się, że należały do jednej rodziny książęcej. Istnieją też skromniejsze komory w których dokonano pochówku innych osobistości. Znalezione tam przedmioty nagrobne eksponowane są w salach Muzeum Etruskiego Villa Giulia w Rzymie oraz w Muzeum Wsi Veientano w Formello. Niestety, nekropolię można obejrzeć tylko z zewnątrz, ponieważ wejście do niej zamknięte jest metalowymi drzwiami. Wejścia do królestwa umarłych strzegą dwa kamienne lwy umieszczone przed tymi drzwiami. Tablice informacyjne obok opisują odkryte wewnątrz freski z postaciami zmarłego, członków jego rodziny i zwierząt. Na zboczach Monte Michele odkryto również kamieniołom etruski (tuż przy drodze Via Francigena), gdzie wydobywany był tuf, służący rozwojowi budowlanemu miasta Veii. Na poziomych stopniach można rozpoznać ślady kilofów, którymi kształtowano wyciosywane bloki.

Ścieżka przez dolinę rzeki Cremera.
Podążając dalej przecinamy mostkiem niewielki ciek wodny, a następnie zbliżamy się do rzeki Cremera. Nasza droga jest ogrodzona drewnianymi barierami, a więc nie można zejść z drogi. Teren wokół nas jest niezwykle malowniczy: rzeka, drzewa nad rzeką i łąki porastające falujące wzgórza. W tych cudownych pejzażach warto nie przeoczyć starożytnej budowli hydrologicznej Etrusków - Ponte Sodo. Zbudowana została przez Etrusków w celu zmiany kierunku rzeki Cremera. Ponte Sodo znajduje się przy ścieżce Via Francigena pomiędzy płaskowyżem Veio w Isola Farnese a obszarem Tomba Campana. Prowadzi do niej ścieżka odchodząca na prawo. Po kilkudziesięciu metrach, ścieżka ta schodzi stromo do rzeki (mamy na tym odcinku linę, która pomaga zejść, a potem wrócić). Po zejściu nad rzekę można podziwiać niezwykły tunel.
Rzeka Cremera przy Ponte Sodo.
Wychodzimy teraz na rozległe, trawiaste wzgórze. Panorama wokół pogłębia się i poszerza. W końcu docieramy na utwardzoną drogę Vicolo Formellese, na którą skręcamy w prawo. Opuszczamy ją po krótce skręcając w lewo na dróżkę. Wciąż wędrujemy panoramicznymi obszarami łąk i wzgórz. Przechodzimy blisko punktu szczytowego Monte Campetti (124 m n.p.m.), skąd schodzimy do wioski Isola Farnese.
Isola Farnese położona jest na wulkanicznym klifie, kilka kilometrów na północ od Rzymu. Jego pierwotna nazwa Castrum Insulae lub Terra Insulae to średniowieczny toponim, który wywodzi się z obecności osady powstałej na wzgórzu otoczonym drogami wodnymi i sztuczną fosą, która izolowała osadę od otoczenia. Tuż przed wejściem do wioski mijamy miejsce wykopalisk. Odsłonięto tam kilka nałożonych warstw archeologicznych, począwszy od epoki żelaza, przez epokę etruską i rzymską, aż po wczesne średniowiecze VII wieku naszej ery. Prawdopodobnie już w epokach archaicznych pełnił funkcje sakralne. Przez cały okres rzymski znajdował się tu zespół obiektów o funkcjach termalno-leczniczych, który w V-VI wieku przyjął funkcję mieszkalną. Na całym obszarze znajdują się różne systemy podziemne, studnie, tunele, cysterny, związane z wykorzystaniem wody.
Zejście do Fosso Piordo.

Ścieżka obniża nad ku dolince rzeki Fosso Piordo przechodząc między skałkami, potem zakosami przez nieduży las. Nad rzeką Via Francigena skręca w prawo, gdzie słychać wodospady. Na lewo mamy Santuario di Portonaccio, sanktuarium, które powstało w pierwszych dziesięcioleciach VII wieku p.n.e. Zbudowane je we wnęce na zboczu wzgórza, nad którym wznosiły się mury miasta Veji (Veio), najbogatszego miasta Etrusków. W ostatecznym kształcie sanktuarium ukończono około 510 roku p.n.e. i poświęcono bogini Menrva, etruskiej bogini wojny, sztuki, mądrości i medycyny, której cechy zostały w znacznej części przeniesione do rzymskiej Minerwy. W wykopaliskach sanktuarium odnaleziono słynną glinianą statuę Apolla z Wejów, przypisaną etruskiemu rzeźbiarzowi Vulce. Poświadcza to istnienie drugiej świątyni - sanktuarium Apolla.

Schodzimy do wodospadów. W ich sąsiedztwie znajduje się restauracja „Antico Mulino a Vejo”, niejako zanurzona w przyrodzie Parku Veio. Przy zejściu do wodospadów przy w tufowych skałach przy naszej drodze zobaczymy wejście do etruskiego tunelu. Legenda głosi, że na dowód miłości dwóch kochanków może wejść jednym z dwóch wejść w tym samym czasie i iść... jeśli łączy ich prawdziwa miłość, to ich ścieżki będą musiały się połączyć. Owe dziury w skalne ścianie są w rzeczywistościami dawnymi etruskimi pomieszczeniami mieszkalnymi. Takie domy tworzono poza murami etruskiego zamku. To zaczarowane miejsce, które urzeka pięknem natury.
Podążamy dalej Via Riserva Campetti, obrośniętej gęstymi ciągami drzew. Na końcu tej drogi mamy skrzyżowanie, na którym szlak Via Francigena skręca w lewo. Jednak podchodząc jakieś 200 metrów w przeciwną stronę zobaczymy ciekawy Zamek Farnese (Castello di Isola Farnese). Zamek położony jest w centrum średniowiecznej wioski, wzniesiony skale. Historią budowla sięga czasów średniowiecznych, a obecny swój wygląd zawdzięcza rodzinie Farnese, która była właścicielem zamku od XVI wieku. Niektóre obiekty obronne są dziś widoczne, jak np. okrągła wieża, ciąg dojazdowy (pierwotnie broniony przez most zwodzony) i niektóre budowle ustawione na kwadratowych wieżach. Tereny wioski zamieszkiwali niegdyś Etruskowie, ludzie wielkiej kultury i zaciekli przeciwnicy starożytnego Rzymu. W otaczającym zamek parku pozostało kilka śladów etruskiego miasta Veio, którego częścią zapewne była Isola Farnese.
Miasto Veio położone było na naturalnym wzgórzu otoczonym licznymi dopływami Tybru, tworzącymi wąwozy i liczne wodospady. Znajdowało się niedaleko Rzymu. W cywilizacji etruskiej było to największe miasto południowych Włoch (190 hektarów) i najbardziej zaludnione (liczba ludności sięgała aż 32 tysięcy osób). Jednak w 396 roku p.n.e., po 10-letnim oblężeniu, miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone przez Rzymian, a jego mieszkańcy albo zostali zabici, albo stali się niewolnikami.
Na dziedzińcu Zamku Farnese.

Naprzeciw Zamku stoi niewielki, ale bardzo ciekawy i piękny kościółek - Chiesa di San Pancrazio z XIV wieku. Jego fasada ma piękny portal zbudowany z marmuru z czasów rzymskich, a nad nim widoczna jest rozeta z polichromowaną dekoracją szklaną. Wnętrze posiada trzy nawy z absydą. Wszędzie w budynku znajdują się freski lub pozostałości fresków z XVI wieku. Po bokach drzwi wejściowych znajdują się dwa freski, jeden przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem ze świętymi Janem Ewangelistą i Antonim Opatem, a po przeciwnej stronie mamy szopkę bożonarodzeniową. Na tym ostatnim fresku widnieje inskrypcja z datą i autorem: Giulio di Mastro Cola della Bordella, 1520. Wzdłuż nawy głównej, na filarze, widoczna jest Madonna Karmiąca. W prawej nawie znajduje się cenny drewniany krucyfiks z XV wieku, chrzcielnica z herbem Farnese; kropielnica złożona z dwóch kapiteli z czasów rzymskich, pomiędzy którymi umieszczono wyrzeźbione dwa gołębie pijące wodę ze źródła. Nawę kończy kaplica, w której znajduje się płótno przedstawiające Madonnę z Dzieciątkiem oraz świętymi Dominikiem i Katarzyną ze Sieny, przypisywane Cavalierowi d'Arpino. Wokół płótna mamy 15 małych paneli, na których przedstawiono 15 tajemnic różańca.

Wracamy na szlak Via Francigena. Szosą Via Isola Farnese do La Storta. Przechadzamy się przez ciąg współczesnych posesji. Tak docieramy do ruchliwej Via Cassia. Skręcamy w lewo i idziemy dalej poboczem tej ruchliwej szosy, która towarzyszyć nam będzie przez 6 km. La Storta to 51. strefa stolicy Włoch, Rzymu, która mieści się w granicach Municipio XV. Nazwa La Storta („krzywa”, dosłownie „skręcona” lub „wygięta”) odnosi się do zakrętów, które robi Via Cassia przechodząca przez osadę. Narodziny La Storta datuje się na okres Cesarstwa Rzymskiego. Jest udokumentowana na tablicy z roku 380 roku n.e. z czasów cesarzy Gracjana, Walentyniana i Teodozjusza, kiedy to zbudowano tu stabulum (stajnię) dla schronienia dla zwierząt. W tamtym czasie osada ta kojarzona była z nazwą Veio gdyż znajdowała się niedaleko etruskiego miasta Veio.
Osada od dawna była znana jako szpital dla podróżnych. Już w średniowieczu miasto leżało na trasie Via Francigena. Jej istnienie po raz pierwszy wykazał podczas swojej podróży Sigerico, arcybiskup Canterbury, około roku 1000, jako miasto, które wyrosło wokół stacji pocztowej na dziewiątej mili Cassia-Clodia.
 Kaplica poświęcona św. Ignacemu Loyola
na Piazza della Visione
W listopadzie 1537 roku podróżował tędy również Ignacy Loyola, święty kościoła katolickiego. Towarzyszyli mu Piotr Faber i Diego Laynez. W La Storta zatrzymali się w małym kościele, w pobliżu którego znajdowała się bardzo stara karczma i stajnia. Według tradycji, doznał w nim wizji Boga Ojca i Chrystusa trzymającego krzyż. Ta chwila była dla Ignacego wezwaniem do mistycyzmu zjednoczenia z Chrystusem. Ignacy doniósł później, że Chrystus wypowiedział słowa Ego tibi Romae propitius ero („Będę ci łaskawy w Rzymie”). Znaczenie tego zdania nie było od razu jasne dla Ignacego, który sądził, że może to oznaczać, że cała trójka może ponieść śmierć męczeńską w Rzymie. Okazało się jednak, że było zupełnie inaczej, a papież Paweł III przyjął ich bardzo przyjacielsko. Miejsce tego objawienia upamiętnia dziś mała kaplica poświęcona św. Ignacemu na Piazza della Visione (Plac Wizji). Miejsce to stało się celem pielgrzymek Towarzystwa Jezusowego (łac. Societas Jesu), założonego przez Ignacego Loyolę, czyli zakonu jezuitów. Kaplicę tą (Cappella della Visione) zobaczymy jeszcze przed XX-wieczną Katedrą Serc Jezusa i Maryi (Cattedrale dei Sacri Cuori di Gesù e Maria), po prawej stronie Via Cassia przy odchodzącej od niej Via Renato Mainardi.
Przy Via Cassia w La Storta.
Podążając Via Cassia przez La Storta napotykamy wiele punktów, gdzie można usiąść i odpocząć, czy posilić się. Tu kończymy przedostatni etapu wędrówki do Rzymu.
do celu pozostało
19,7  km
FOTORELACJA

Monte Razzano.

Monte Razzano.

Monte Razzano.

Monte Razzano.

Monte Razzano. Widok na Santuario della Madonna del Sorbo.

Monte Razzano.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Santuario della Madonna del Sorbo.

Parco di Veio. Zejście do doliny Sorbo.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio. Monumento al Bovino.

Parco di Veio. Krowy rasy Maremma.

Parco di Veio.

Parco di Veio. Torrente Cremera.

Parco di Veio. Torrente Cremera.

Parco di Veio. Torrente Cremera.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio. Torrente Cremera.

Parco di Veio. Torrente Cremera. Mola di Formello z XVII wieku.

Parco di Veio. Torrente Cremera. Mola di Formello z XVII wieku.

Parco di Veio. Torrente Cremera. Mola di Formello z XVII wieku.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio.

Parco di Veio (szlak 207 C do Formello).

Parco di Veio (szlak 207 C do Formello).

Parco di Veio (szlak 207 C do Formello).

Parco di Veio.

Parco di Veio (szlak 207 C do Formello).

Parco di Veio (szlak 207 C do Formello).

Parco di Veio.

Formello. Via Enrico Bellomi.

Formello. Viale Umberto I.

Porta Fontanna, a po lewej Fontana di For de Porta Fontanna z XVIII wieku.

Fontana di For de Porta Fontanna.

Fontana di For de Porta Fontanna.

Fontana di For de Porta Fontanna.

Formello. Piazza San Lorento.

Formello. Piazza San Lorento. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Formello. Chiesa di San Lorenzo Martire.

Palazzo Chigi. Schody na wieżę widokową.

Palazzo Chigi. Panorama z wieży widokowej.

Palazzo Chigi. Panorama z wieży widokowej.

Palazzo Chigi. Panorama z wieży widokowej.

Palazzo Chigi. Na wieży widokowej.

Palazzo Chigi. Muzeum Agro Veientano.

Palazzo Chigi. Muzeum Agro Veientano.

Formello. Via XX Settembre.

Formello. Via XX Settembre.

Formello.

Formello.

Formello. Via XX Settembre. Chiesa di San Michele Arcangelo.

Formello. Chiesa di San Michele Arcangelo.

Formello.

Formello.

Formello.

Formello.

Formello.

Formello. Zejście na Via Regina Elena.

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Park Veio. Dolina rzeki Pantanicci (Fosso Pantanicci).

Via delle Sodera.

Via delle Sodera.

Łąki z makami pod Monte Aguzzo.

Pod Monte Aguzzo. Via del Prataccio.

Pod Monte Aguzzo. Via del Prataccio.

Pod Monte Aguzzo.

Pod Monte Aguzzo.

Pod Monte Aguzzo.

Pod Monte Aguzzo.

Nad szosą SR2bis (Via Veientana Nuova).

Via della Selvotta.

Via Monte dell'Ara.

Via Monte dell'Ara.

Via Monte dell'Ara.

Na skraju Parku Veio.

Zejście do doliny Torrente Cremera.

Zejście do doliny Torrente Cremera.

Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Nekropolia Etrusków (Tomba Campana).

Droga do Nekropolii Etrusków (Tomba Campana).

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Dolina Torrente Cremera. Ponte Sodo.

Rzeka Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Dolina Torrente Cremera.

Wejście na Vicolo Formellese.

Monte Campetti (124 m n.p.m.).

Monte Campetti (124 m n.p.m.). Widok na Isola Farnese i La Storta.

Monte Campetti i jedna z odkrywek archeologicznych.

Zejście do Fosso Piordo.

Zejście do Fosso Piordo.

Santuario di Portonaccio (wejście).

Fosso Piordo. Tunel etruski.

Fosso Piordo. Tunel etruski.

Fosso Piordo.

Isola Farnese. Chiesa di San Pancrazio.

Isola Farnese.

Castello di Isola Farnese.

Castello di Isola Farnese.

Castello di Isola Farnese.

Castello di Isola Farnese.

Isola Farnese.

Isola Farnese.

La Storta, Via Cassia.

La Storta, Via Cassia.

La Storta, Via Cassia.

La Storta, Via Cassia.

La Storta, Via Cassia. Cappella della Visione di Sant'Ignazio di Loyola.

La Storta, Via Cassia. Cappella della Visione di Sant'Ignazio di Loyola.

La Storta, Via Cassia. Cappella della Visione di Sant'Ignazio di Loyola.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

La Storta, Via Cassia. Katedra Serc Jezusa i Maryi.

do celu pozostało
19,7  km

Droga do Rzymu – dzień 4

Włochy, Campagnano di Roma, Monte Gelato, Monterosi, Valle del Treja, Via Francigena
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór
Mamy kwiecień, a gorąco jakby to był środek lata. Zaczynamy od zimnej frappe w Monterosi. Potem otwierają nam dwie świątynie. Odkąd tu jesteśmy jeszcze nie napotkaliśmy jednakowo urządzonych kościołów. W każdym nowo zwiedzanym jest zupełnie inaczej niż we wcześniejszych. Z Monterosi wkraczamy wprost na tereny wiejskie, wtem gościmy na obszarze parku doliny rzeki Treja, która jest częścią rozległego parku Vejo. Jeszcze do niego wstąpimy niebawem. Etap kończymy w mieście usytuowanym na wyniosłej skale, ale ku zdumieniu jego starówka wygląda jak na opuszczoną, chyba przez ten upał. W centrum jednak udaje się znaleźć kawiarenkę, gdzie możemy ochłodzić się przy szklaneczce zimnego piwa. Siedząc obserwujemy jak Campagnano ożywa późnym popołudniem. Tak kończymy kolejny dobry dzień na Via Francigena.

OPIS TRASY
Via Francigena prowadzi nas przez centrum Monterosi. Monterosi, podobnie jak inne osady w okolicy, na przestrzeni wieków przechodziły z rąk do rąk najpotężniejszych rodzin w Lacjum, takim jak Di Vico, Anguillara, Orsini. Było także we władaniu Państwa Kościelnego. Przechodzący przez Monterosi trakt Via Cassia uczyniła z niego ważny punkt strategiczny, a rolę tę podkreśliła budowa dworu z widokiem na miasto w Monte della Torre przez Fryderyka II Szwabii w 1243 roku.
Monterosi - trasa przejścia.
Spacerując uliczkami przez stare centrum Monterosi można natknąć się na liczne zabytkowe budowle, z których część to prawdziwe perełki architektury. Przede wszystkim kościół Santa Croce, wspaniała XVI-wieczna budowla w stylu barokowym, zwieńczona dzwonnicą. Wewnątrz tej świątyni przechowywane są relikwie dwóch świętych patronów miasta, świętych Wincentego i Anastazego. Za kościołem Santa Croce uliczka, którą podążamy, zmienia nazwę z Via XIII Settembre na Via Roma.
Piazza Garibaldi z fontanną.

Niebawem skręcamy na plac Piazza Garibaldi z fontanną, przy którym stoi kościół San Giuseppe. Bryła świątyni przyciąga uwagę osobliwością ośmiokątnej kopuły pokrytej płytkami i orientalnym kształtem. W sąsiedztwie kościoła na terenie gimnazjum zobaczyć można pomnik ku pamięci poległych w wojnach światowych „Ettore Rosso”. Wykuty został w bloku trawertynu, na którym po prawej stronie wyrzeźbiona jest kobieta przedstawiająca ojczyznę. W centralnej części umieszczone są trzy tablice z napisami dedykacyjnymi i nazwiskami poległych. Po lewej stronie na dole widoczny jest herb miasta. Na dolnej tablicy przy herbie znajdziemy imię i nazwisko porucznika Ettore Rosso, który poświęcił się, aby obronić miasto przed Niemcami podczas II wojny światowej.

We wrześniu 1943 roku Rosso otrzymał zadanie ustawienia zapory minowej na Via Cassia, aby zatrzymać natarcie na stolicę 3. niemieckiej dywizji „Panzergranadieren”, która od północy zmierzała w stronę Rzymu. Rosso i jego ludzie właśnie zaczęli stawiać miny, gdy zbliżyła się jednostka wroga. Po otrzymaniu rozkazu opuszczenia przepustki w ciągu 15 minut podporucznik zamiast się wycofać, z pomocą czterech inżynierów, którzy zgłosili się na ochotnika, ustawił w poprzek drogi ciężarówki załadowane minami blokując przejście. Niemcy otworzyli ogień. Kiedy zdał sobie sprawę, że nie jest w stanie zatrzymać nacierającej kolumny, wysadził w powietrze pojazdy załadowane materiałami wybuchowymi, poświęcając siebie i swoich saperów. Kolumna niemiecka poniosła tak poważne straty (nawet jej dowódca został wysadzony w powietrze), że zmuszona była do odwrotu. W miejscu śmierci pięciu saperów w Monterosi wzniesiono kapliczkę upamiętniającą ich poświęcenie w obronie Rzymu.
Za kościołem San Giuseppe mamy estakadę przy autostradzie SR2, pod którą przechodzimy. Następnie skręcamy wzdłuż łuków dróg estakady na południe, idziemy około 500 metrów, po czym skręcamy w lewo na Via della Salivotta i powoli oddalamy się od autostrady. Ścieżka nasza biegnie dalej na wschód i przechodzi przez pierwotny odcinek Via Amerina. Maszerujemy wąską, asfaltowaną drogą przez tereny rolnicze, mijając kolejne domy rozproszone po okolicy. Następnie idziemy drogą utwardzoną pomiędzy winnicami. Przecinamy szosę SP38 (Via Umilta) i dalej podążamy przez rozległe obszary rolnicze.
Na lokalnej szosie Via Ronci skręcamy w prawo. Drogę tą otaczają zagajniki i drzewa, dzięki którym mamy zdecydowanie więcej cienia niż wcześniej. Po pewnym czasie przecinamy szosę SP37, za którą podążamy dalej szosą Via Valle Crochietto. W końcu po 8 km marszu od Monterosi docieramy do miejsca, gdzie koniecznie trzeba zatrzymać się. Dotarliśmy do podmiejskiego parku Parco Valle del Treja znajdującego się obok niezwykle urokliwych wodospadów Monte Gelato, przy których mamy najlepszą miejscówkę dzisiejszego dnia na odpoczynek. Do Campangnano di Roma zostało nam jeszcze ponad 6 km.
Wodospady Monte Gelato.

Wodospady Monte Gelato wchodzą w skład Parku „Valle del Treja”, utworzonego w 1982 roku w celu ochrony i zachowania walorów wąwozów Treja. Park rozciąga się na obszarze 658 hektarów, na terenie gmin Mazzano Romano i Calcata, pomiędzy prowincjami Rzym i Viterbo. Obwód obszaru chronionego przebiega zasadniczo wzdłuż zewnętrznej krawędzi tufowych wąwozów wydrążonych przez rzekę Treja i jej dwa dopływy: Fosso della Mola di Magliano i Fosso della Selva. Krajobraz doliny jest wynikiem złożonej i burzliwej historii geologicznej, charakteryzującej się erupcjami wulkanów i erozją spowodowaną przez wody powierzchniowe. Stąd też łożyska dolin są wąskie, zapadające się w głębokie wąwozy, porośnięte są bujną roślinnością leśną. Na terenach tych ze względów morfologicznych nie można było nic budować i nie były one dogodne do uprawy, a więc praktycznie obszar ten nie został zmieniony. Stanowi cenne dziedzictwo przyrodnicze. Występuje na nim wiele gatunków roślin i zwierząt, w tym również rzadkich, które w osłoniętym otoczeniu wąwozów znalazły schronienie i spokój.

Wodospady Monte Gelato.
Jeszcze 700 000 lat temu w miejscu doliny Treji znajdowała się duża równina, przez którą płynął starożytny Tyber. Gdy działalność systemu wulkanicznego Sabatino podniosła cały obszar o co najmniej sto metrów, bieg rzeki został zmieniony przez materiały osadzone w wyniku erupcji wulkanów. Bieg rzeki został przesunięty na wschód od góry Soratte. Z kolei na starożytne łożysko Tybru wpłynęły wody Treji, która płynie tu do dzisiaj, ale w kierunku przeciwnym do pierwotnego Tybru. Działanie erozyjne powierzchniowych wód spowodowały, że rzeka Treja głęboko wkopała się w warstwy wulkaniczne, drążąc bardzo głębokie doliny, o stromych zboczach i typowym schodkowym wyglądzie. Źródła rzeki Treja znajdują się na Monte del Lagusiello, w pobliżu jeziora Bracciano. Stąd rzeka wpada do Tybru po pokonaniu około 36 kilometrów, z czego 13 km przypada na obszar Parku „Valle del Treja”. Mimo dość krótkiego biegu rzeka Treja pobiera wodę z bardzo rozległego obszaru, poprzecinanego bogatą i złożoną siecią hydrograficzną.
Z kolei pochodzenie wodospadów Monte Gelato można przypisać obecności w tym miejscu nakładających się na siebie warstw różnych typów skał wulkanicznych. Przez tysiąclecia nieustanny przepływ wód Treji wnikał głębiej w mniej odporne skały, opierając się na twardszych skałach, na których tworzy wodospady.
Urok wodospadów i otoczone bujną przyrodą sprawiły, że dolina rzeki Treja (Valle del Treja) jest jednym z ulubionych scenografii do filmów oraz plenerów fotografii. Pierwsze spotkanie z kamerą miało miejsce w 1950 roku, kiedy Roberto Rossellini wybrał wodospady Monte Gelato na plan zdjęciowy filmu „Franciszek, kuglarz Boży” (wł. Francesco, giullare di Dio), osadzając przy nich niektóre chwile wędrówki braci do Rzymu. Od tego czasu kino nigdy nie opuściło tych terenów i szacuje się, że przy wodospadach i wzdłuż rzeki Treja nakręcono już ponad sto filmów.
W miarę dostępnego czasu można powędrować kawałek doliną i wrócić tą samą drogą. Warto również zaglądnąć do dawnego młyna Mola di Monte Gelato, w którym obecnie Park posiada swoją wystawę. Historia tego młyna zaczyna się 9 października 1830 roku, kiedy markiz Urbano del Drago Biscia Gentili zwrócił się do skarbnika Państwa Kościelnego o zezwolenie na budowę młyna wodnego nad brzegiem rzeki Treja u stóp wzgórza Monte Gelato. Zezwolenie zostało wydane i na istniejących ruinach w bardzo krótkim czasie wybudowano młyn. Jego budowa została ukończona w kwietniu 1831 roku. Młyn z powodu powodzi, czy też z konieczności renowacji, był kilkakrotnie modyfikowany. Młyn funkcjonował aż do okresu powojennego: ostatnim młynarzem był pan Tulipano di Mazzano.
Na wzgórzu Monte Gelato działa obecnie park linowy, tam też znajdziemy stoły do pikniku i odpoczynku. Poza tym w pobliżu dawnego młyna funkcjonuje restauracja „La Vecchia Mola”.

Dalsza części Via Francigeny wiedzie wciąż przez sielskie obszary wiejskie. Najbliższe obiekty gastronomiczne, czy sklepy znajdziemy dopiero na zakończenie etapu w mieście Campagnano di Roma. Wędrujemy dalej blisko przyrody, przemierzając pola i łąki przeplatane grupami drzew. Czasami napotkamy jakieś domostwo.

Z Parkiem „Valle del Treja” ponownie zetkniemy się, kiedy na około 2 km przed Campagnano di Roma droga nasza prowadzić nas będzie granicą tego parku. Teren stanie się wówczas nieco bardziej pofałdowany, jeszcze bardziej malowniczy i urokliwy. Pod koniec dzisiejszego etapu wejdziemy w dolinkę potoku, który stanowi jeden z dopływów poznanej wcześniej rzeki Treja. Niemal do ostatniej chwili Campagnano di Roma będzie się skrywało przed nami.
Campagnano di Roma to miasto liczące ponad 15 tysięcy mieszkańców z kilkoma godnymi uwagi zabytkami, w tym XVII-wiecznym Palazzo Venturi i Collegiata di San Giovanni Battista, które dominują w krajobrazie miasta. Do miasta Campagnano di Roma wkraczamy stromym podejściem przez Via di Santa Lucia. Miasto, położone na skalistym cyplu pomiędzy kraterem Baccano a doliną Tybru, ma wspaniałe historyczne centrum o wielowiekowej historii. Znajduje się na pradawnych gruntach rolnych „Fundus Campanianus”, od których pochodzi nazwa wsi, a obecnie miasta Campagnano di Roma. Jego historia sięga wieków Cesarstwa. Osada powstała około 1000 roku i należała do rodu Annibaldich, a następnie do rodu Orsini, którzy zbudowali w niej zamek. W 1662 roku przeszedł w ręce rodu Chigi, za którego rządów miasto Campagnano di Roma przyjęło swój obecny wygląd.
Podczas Święta Bacchanal, w pierwszą niedzielę maja, w Campagnano di Roma odbywa się niecodzienny wyścig - Wyścig Osłów, w którym bierze udział osiem dzielnic Campagnano. Bachanalia to zwyczaj sięgający korzeniami do czasów rzymskich – święto Bachusa, grecko-rzymskiego boga wina, wolności, upojenia i ekstazy. Było to święto popularne, choć nieoficjalne, związane ze świętem ku czci Dionizosa. Wiosenne Bachanalia były czasem radości, serdeczności oraz doświadczenia muzyki, tańca i wspólnoty. Z czasem jednak zmieniał się charakter starożytnych Bachanalii i przybierał formę coraz mniej nieskrępowanych zabaw. Rzymski historyk podaje, że w trakcie misteriów oszołomieni winem i muzyką uczestnicy oddawali się najbardziej perwersyjnemu zepsuciu i występkom, a źródłem zgorszenia były zarówno kobiety jak i mężczyźni poddający się rozpuście. W związku z tym w 186 r. p.n.e. wprowadzono Senatus Consultum de Bacchanalibus (Dekret Senatu o bachanaliach), który zakazał tych praktyk podczas Bachanalii. Bachanalia przetrwały w kulturze przez ponad dwa tysiąclecia i obecnie stanowią dobrą zabawę, łączoną nierzadko ze świętem wina.
Na początek naszego spotkania z historycznym Campagnano di Roma przechodzimy obok pozostałości małej świątyni Chiesa di San Andrea, a potem ciasno przechodzącą między budynkami Via di S. Andrea zmierzamy wprost na Piazza Fontana Secca, przy którym wznosi się Collegiata di San Giovanni Battista (św. Jana Chrzciciela).
Campagnano di Roma - trasa przejścia.
Kolegiata San Giovanni Battista została założona w XIII wieku, w latach 1515-1530, potem powiększona w XVI wieku, a następnie przebudowana w XVII-XIX wieku. Obecnie połączona jest ze zwartą zabudową domów. Mimo przebudów świątyni jej fasada zachowała średniowieczny wygląd pierwotnej budowli, z pięknym gotyckim portalem. Pośrodku dwuspadowej fasady umieszczono duże okrągłe okno, obecnie zamurowane, ale wciąż dobrze widoczne. Niesymetrycznie z nim otwiera się przed nami gotycki portal zwieńczony niewielką wiszącą wnęką z kolumnami z Chrzcicielem, poprzedzoną wysokimi i szerokimi schodami. Fasadę uzupełnia czterokondygnacyjna barokowa dzwonnica, zbudowana w 1602 roku i odnowiona w 1700 roku. W ścianie bocznej znajdują się cztery okrągłe okna z wyraźnymi ryzalitami.
Przed Campagnano di Roma.
Wnętrze kolegiaty posiada trzy nawy rozdzielone filarami. Prezbiterium to dzieło Giacomo del Duca z końca XVI wieku, asystenta Michała Anioła. Był on również odpowiedzialny za polichromowany drewniany strop kasetonowy, który upiększa wnętrze. W części prezbiterium, na lewo od ołtarza głównego, znajduje się kolejny ołtarz z paliotem poświęconym Madonnie Loretańskiej. Wśród licznych dzieł sztuki zdobiących wnętrze świątyni znajdziemy freski autorstwa braci Federico i Taddeo Zuccari z Opowieściami Marii Panny i Opowieściami św. Jana.
Piazza Fontana Secca i Fontanna Delfinów.

Na Piazza Fontana Secca u stóp kościoła znajduje się źródło wody pitnej. Kolejny plac znajduje się 120 metrów dalej - Piazza Giuseppe Garibaldi. Za nim mamy historyczne centrum miasta Piazza Cesare Leonelli z piękną Fontanną Delfinów (Fontana dei Delfini), która jest jednym z symboli miasta. Zbudowana została w stylu barokowym (jej powstanie przypisywane jest Vignoli) i odrestaurowana w 1753 roku za czasów Agostino Chigi. Fontannę zdobią dwa delfiny trawertynowe i dzwon (symbol miasta i gminy).

Przy placu działa ceniona restauracja „Degni Sapori”, na którą zaadaptowane zostały podpiwniczenia jednego z budynków. Na drugim końcu placu za fontanną po prawej stoi nieduży kościół Chiesa del Gonfalone z XV wieku, wchodzący wraz z fontanną i budynkiem ratusza w skład kompozycji architektonicznej Piazza Cesare Leonelli.
Przy arterii Corso Vittorio Emanuele mijamy ciąg sklepów i barów. Na końcu ulicy znajduje się Porta Romana z 1714 roku, przez którą opuszczamy historyczną część Campagnano di Roma. W portalu bramy ponad jej łukiem widoczna jest płaskorzeźba dzwonu, wspomniany już wcześniej symbol miasta.
Campagnano di Roma. Porta Romana.
Za Porta Romana po lewej znajduje się Museo Archeologico del Pellegrino – Campagnano, które utworzone zostało również z myślą o podróżujących szlakiem Via Francigena. Campagnano di Roma stanowiła od wieków ważny węzeł dla podróżujących, gdyż tędy od wieków przechodziły słynne drogi Via Cassia, Via Amerina i Via Francigena. Logo tego Muzeum nawiązuje do symbolu rezydencji „Ad Vacanas”, odtworzonej w Tabula Peutingeriana, zawierającej średniowieczny plan dróg imperium z IV wieku. Muzeum mieści się w Palazzo Venturi, eleganckim budynku z XVII wieku, położonym przy wjeździe do historycznego centrum miasta. Wcześniej, budynek pełnił funkcję spichlerza zwanego „Fabrica de Scarnicchia”. Od roku 1818 przemianowano go na kwaterę konnych karabinierów papieskich, którzy patrolowali tutejsze szlaki m.in. Via Cassia, a także na stajnię dla koni. Muzeum Archeologiczne w Campagnano otwarte zostało w grudniu 1989 roku. Ekspozycja w kolejnych salach pogrupowana została tematycznie. Poruszamy się w nim po posadzce z nadrukowaną drogą brukowaną, oddającą charakter rzymskiej drogi. Najpierw zostajemy wprowadzeni w krajobraz regionu, potem odbywamy podróż w czasie przez kolejne okresy historyczne: okres etruski, wiek rzymski, a potem okres średniowiecza i nowożytności. Zwiedzanie Museo Archeologico del Pellegrino – Campagnano kończy się pod panelem, który obrazuje możliwości zwiedzania starego miasta (propozycje tras), a także pokazuje odcinek Via Francigena pomiędzy Campagnano a Rzymem, a więc drogę, która pozostała jeszcze przed nami.
Za muzeum na wzniesieniu mamy nieduży park - Parco Venturi, w którym czas odpocząć po dzisiejszej wędrówce, korzystająć z działającego obok bufetu. W Campagnano di Roma kończymy wędrówkę i kolejny etap Via Francigena mamy za sobą.
do celu pozostało
40,6  km
FOTORELACJA

Monterosi. Nieużytkowany Chiesa della Madonna della Centura.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Chiesa di Santa Croce.

Monterosi. Via XIII Settembre.

Monterosi. Via XIII Settembre.

Monterosi. Piazza Garibaldi z fontanną.

Monterosi. Piazza Garibaldi z fontanną.

Monterosi. Chiesa di San Giuseppe.

Monterosi. Chiesa di San Giuseppe.

Monterosi. Chiesa di San Giuseppe.

Monterosi. Chiesa di San Giuseppe.

Monterosi. Chiesa di San Giuseppe.

Monterosi. Monument „Ettore Rosso”.

Monterosi. Via Caduti di tutte le guerre.

Przy Via Cassia.

Przy Via Cassia.

Widok na Monte Lucchetti (364 m n.p.m.).

Via della Salivotta.

Jeźdźcy.

Jeźdźcy.

Winnice.

Nieliczne domostwa.

Pastwiska.

Fiat.

Podążamy dalej przez tereny rolnicze.

Pozostałości starego domu.

Łąki przy Via Ronci.

Via Ronci.

Samotny dom przy Via Ronci.

Via Ronci.

Przed wzgórzem Monte Gelato.

Park „Valle del Treja” i wodospady Monte Gelato.

Park „Valle del Treja”.

Park „Valle del Treja”. La Vecchia Mola.

Park „Valle del Treja”. La Vecchia Mola.

Rozstaj dróg.

Zielone wzgórza.

Zielone wzgórza.

Sady orzechowe.

Pierwsza i chyba jedyna chmurka dzisiaj na niebie..

Valle del Pero.

Trzy anioły przy drodze.

Na skraju Valle del Treja.

Na skraju Valle del Treja.

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma. 

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma.

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma.

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma.

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma.

Park „Valle del Treja” przed Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma. Widok na Park Veio.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma. Nieużytkowany Chiesa di San Andrea.

Campagnano di Roma. W głębi Collegiata di San Giovanni Battista.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma. W głębi Collegiata di San Giovanni Battista.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma.

Campagnano di Roma. Wkraczamy na Piazza Cesare Leonelli.

Piazza Cesare Leonelli z piękną Fontanną Delfinów (Fontana dei Delfini).

Chiesa Parrocchiale del Gonfalone.

Chiesa Parrocchiale del Gonfalone.

Chiesa Parrocchiale del Gonfalone.

Chiesa Parrocchiale del Gonfalone.

Chiesa Parrocchiale del Gonfalone.

Piazza Cesare Leonelli.

Campagnano di Roma. Porta Romana.

Campagnano di Roma. Porta Romana.

Campagnano di Roma. Porta Romana.

Campagnano di Roma. Porta Romana.

do celu pozostało
40,6  km

Droga do Rzymu – dzień 3

Włochy, Capranica, Monterosi, Sutri, Via Francigena
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór
Z tego dnia zapamiętamy dziką dolinę oraz wspaniałe Sutri, które zatrzymało nas dłużej. Ileż w nim jest do zobaczenia! Przez wieki dziejów miasto nagromadziło świadectwo kultur: Etrusków, Rzymian i czasów średniowiecza. Trudno było rozstać się z nim. Popołudniem zaś wędrowaliśmy przez malowniczo pofalowane tereny wiejskie, jakże bogate w sady orzechowe. Było sielsko, ale też bardzo gorąco – prawdziwa słoneczna Italia. Słoneczny żar zabierał siły, ale daliśmy radę 😊Wzmocniła nas oczywiście zabrana na drogę pizza rosso i bianco (skosztowaliśmy jej dwóch rodzajów). Na koniec czekał nas relaks na jeziorem Monterosi.

OPIS TRASY
Capranica.

Opuszczamy stare miasto Capranica. Drogowskazy Via Francigena kierują nas na południe. Przeprowadzają obok dwóch małych kościołów, najpierw obok kościoła Madonny delle Grazie (XIII - XVI w.), a potem San Rocco (XV w.). Dalej pnącą się trawersem po zboczu dróżką wychodzimy z doliny. Przejście to jest niezwykle piękne, bo po obu stronach mamy mnóstwo zielonych pnączy, drzew i krzewów. Potem maszerujemy przez niewielki, aczkolwiek bardzo urokliwy przełom skalny. Na rozwidleniu dróg wybieramy prawe odejście. Za niedługo podążamy po rozległej wierzchowinie wzgórza, porośniętej sadami. Po pewnym czasie wychodzimy na szosę, na której skręcamy w prawo, po czym w lewo schodząc znów ścieżkę wiodącą nas przez tereny zielone.

Wkrótce schodzimy do urokliwej, a jednocześnie dzikiej doliny Fosso Mazzano. Przed kładką nad tą rzeką skręcamy w lewo i idziemy doliną rzeki przez 4 kilometry. Mijamy w niej kapliczkę, wodospad i jaskinię. W końcu dochodzimy do Torre Arraggiati. Tu żegnamy się z pięknym wąwozem i rzeką.

Fosso Mazzano.
Torre Arraggiati znana jest również jako Wieża San Paolo. Niegdyś była miejscem odpoczynku i schronienia na Via Francigena. Obecnie pozostałości wieży znajdują się na terenie prywatnym, a więc zwiedzanie nie jest raczej możliwe. Przed nami jednak starożytne miasto Sutri (łac. Sutrium) i jego wspaniałe zabytki. Via Francigena nie wprowadza do ścisłego centrum tego wspaniałego miasta, ale jakże nie zejść na chwilę z naszego szlaku, żeby je zobaczyć z bliska.
Sutri - trasa przejścia.
Przed nami Sutri.

Sutri położone jest malowniczo na wąskim tufowym wzgórzu, otoczone wąwozami, a od zachodu jedynie wąskim przesmykiem łączącym go ze współczesną częścią miasta. Via Francigena doprowadza nas pod południowe mury historycznej części Sutri. Pod murami przebiega szosa Via Cassia. Via Francigena kieruje nas w prawo tą szosą, ale aby zobaczyć miasto lepiej będzie skręcić w przeciwną stronę. Po 120 metrach dojdziemy do świateł sterujących ruchem drogowym. Za światłami szosa rozwidla się. Odnoga w prawo biegnie do nowej części Sutri. W prawo odchodzą również szerokie schody prowadzące do starego miasta. Tędy trzeba iść. Wchodzimy ponad wysokie miejskie mury na Piazza Dell'Assemblea, a którego rozpościera się ładny widok na dolinę.

List z pierwszej podróży do Rzymu Francesco Petrarca do kardynała Giovanniego Colonn (list XXIII, ok. 1337), opisujący Sutri:
„Kraj otoczony jest ze wszystkich stron niezliczonymi wzgórzami, ani zbyt wysokimi, ani trudnymi do wspinaczki i nie utrudniającymi widoku, wśród których chłodne, zacienione jaskinie otwierają się po wypukłych stronach, a liściasty las wznosi się, aby chronić przed upałem słońce ze wszystkich stron, począwszy od tego zwróconego w stronę Borei, gdzie kopiec niższy od pozostałych w otwartej dolinie otwiera kwiatowy dom dla pszczół. Tutaj szmer bardzo słodkich wód w płytkich głębinach, tutaj jelenie, tamy, sarny i wszystkie dzikie stada lasów wędrujące po otwartych wzgórzach i nieskończone zastępy ptaków pluskających fale lub szepczących po gałęziach. Milczę o wołach i stadach domowych, o darach Ceres i Bachusa, które słodko i hojnie odpowiadają na trud człowieka, o naturalnych skarbach pobliskich rzek, jezior i morza, które też niewiele ma w oddali.”
O długiej historii Sutri świadczą liczne znaleziska archeologiczne na tym terenie należące do różnych epok. Jego początki są bardzo odległe, prawdopodobnie sięgają epoki brązu. Według legendy jego założenie przypisuje się starożytnemu ludowi orientalnych żeglarzy, Pelazgów (gr. Πελασγοί Pelasgoí), czyli neolitycznemu ludowi zamieszkującemu Tesalię. Inne legendy mówią o założeniu miasta przez Saturna staroitalskiego boga rolnictwa, zasiewów i czasu, legendarnego władcy Italii, który w herbie gminy pojawia się na koniu z trzema kłosami w dłoni. Silny rozwój Sutri nastąpił w okresie dominacji etruskiej jako ośrodka rolniczego i handlowego.
Sutri było ważnym biskupstwem co najmniej od V wieku, chociaż legenda głosi, że sam św. Piotr wysłał tam świętego Romulusa jako biskupa u zarania chrześcijaństwa. Pierwszym biskupem rezydentem, o którym mamy pewne informacje, był św. Euzebiusz żyjący w roku 465. W roku 1046 z inicjatywy cesarza Henryka III odbył się w mieście synod, podczas którego podjęto działania na rzecz reformy Kościoła, która położyła kres schizmie.
W latach 1243-1244 miasto było przez krótki czas siedzibą papieską, kiedy osiedlił się tu papież Innocenty IV, uciekając przed ekskomunikowanym przez siebie cesarzem Fryderykiem II. W 1556 roku był siedzibą biskupią przyszłego papieża Piusa V, później kanonizowanego, któremu poświęconych jest wiele dzieł w katedrze miejskiej.
Sutri. Piazza Dell'Assemblea.

Na Piazza Dell'Assemblea przecodzimy obok dawnej pralni miejskiej, w której niegdyś kobiety prały ubrania. Mówi się, że istniała na miejscu od średniowiecza, ale nie jest to pewne. Jest długa na około 30 metrów. Obecnie jest nieco przekształcona w fontannę, ale obiekt nie zatracił swojego pierwotnego wyglądu. Podobnie świetnie się prezentuje przy wieczornym oświetleniu.

Najlepiej teraz przejść na główną ulicę starego Sutri, która pozwoli na najpełniejsze spenetrowanie historycznego Sutri. Zaczynamy od zachodniej bramy Porta Morone, za którą mamy przesmyk do nowego Sutri. Przy Porta Morone stoi klasztor Karmelitanek z XV wieku, które przebywają w Sutri nieprzerwanie od co najmniej 1539 roku (tak wynika z dokumentacji zachowanej w miejskim archiwum biskupim). Z klasztorem połączony jest kościół Santísima Concepción (Najświętszego Poczęcia). Pierwotnie budynki te były częścią starego średniowiecznego zamku, który w wyniku zbudowania Porta Morone w 1570 roku został rozdzielony na dwie części i podarowany karmelitankom. Z tamtego okresu pochodzi renowacja kościoła. Znaczna wysokość sali wewnętrznej (11 m) w porównaniu z niewielką powierzchnią (12,5 x 6,5 m) sugeruje, że mogła to być prawa nawa większego kościoła poprzedzającego kościół karmelitański. Prace konserwatorskie przeprowadzone w latach trzydziestych XX wieku odsłoniły grobowce sióstr, które do 1870 roku były pochowane wewnątrz kościoła i w krypcie poniżej. W ołtarzu kościoła zobaczyć można obraz przedstawiający Niepokalaną Madonnę w chwale wśród aniołów i świętych, namalowany na płótnie w XVII wieku. Na prawej ścianie znajduje się XVI-wieczny obraz pędzla Martino De Voes, przedstawiający Wieczerzę w Betanii.
Kilka kroków dalej mamy Chiesa di San Silvestro Papa (kościół św. Sylwestra Papieża). Zachowało się w nim wiele z pierwotnej romańskiej struktury, a w dzwonnicy nadal znajduje się działający dzwon podarowany przez hrabinę Matyldę z Canossy z okazji soboru z grudnia 1046 roku, który odbył się w Sutri. Wnętrze świątyni podzielone jest na trzy nawy. Interesujący jest fresk poświęcony papieżowi San Silvestro i św. Annie oraz drugi przedstawiający złożenie Jezusa do Grobu.
Za kościołem San Silvestro Papa przechodzimy plac Piazza Cavour z fontanną. Za tym placem droga przyjmuje nazwę Via Roma. Doprowadza nas do przejścia pod kamienicami na kolejny plac Piazza del Comune, ale być może warto odbić w lewo na Via Anna Picari, która doprowadzi nas do kościoła San Francesco. Spośród wielu kościołów pw. św. Franciszka ten wraz z przylegającym do niego klasztorem został ufundowany przez samego św. Franciszka w 1222 roku i poświęcony św. Aniołowi. W klasztorze mieszkał także św. Antoni z Padwy, który przez rok podczas swojej pielgrzymki po Włoszech pełnił funkcję mistrza nowicjuszy. Kościół, po dziesięcioleciach zamknięcia z powodu zniszczeń spowodowanych bombardowaniami podczas II wojny światowej, był przedmiotem długiego projektu renowacji i został zwrócony wiernym i turystom. Interesujące są w nim elementy architektoniczne stylu romańskiego, takie jak sklepienie krzyżowe z żebrami, belki nawy głównej, ołtarz główny i typowa dzwonnica.
Piazza del Comune.
Najszybszy powrót na główną ulicę miasta to przejście wąską Via San Francesco na Piazza del Comune. To największy i główny plac w historycznym Sutri z pięknie zaprojektowaną fontanną, która przyciąga wzrok. Stanowi rynek dawnego miasta z piękną wieżą zegarową z dzwonnicą. Rynek opuszczamy Via Vittorio Veneto.
Przed nami Konkatedra w Sutri, która jest najważniejszą świątynią Sutri. Zanim do niego wstąpimy warto zwrócić uwagę na pobliską mniejszą świątynię. Kościół San Sebastiano znajdujący się pobliżu widocznej z naszej drogi na północy wieży Torre Fortebracci. Kościół San Sebastiano pochodzi sprzed XIII wieku. Zachował oryginalny drewniany strop. W ołtarzu głównym uwagę zwraca fresk przedstawiający Madonnę na tronie pomiędzy San Sebastiano i San Rocco, z drugiej połowy XV wieku autorstwa nieznanego artysty. W kościele mieści się siedziba Bractwa Najświętszego Imienia Maryi i San Sebastiano.
Konkatedra w Sutri.
Konkatedra w Sutri (Concattedrale di Santa Maria Assunta) jest główną świątynią w Sutri. Obecny budynek świątyni został wzniesiony na miejscu wcześniejszych obiektów sakralnych w XII wieku i został konsekrowany przez papieża Innocentego III w 1207 roku. Świątynia zatraciła swój pierwotny romański styl w wyniku renowacji na styl barokowy przeprowadzonej w XVII wieku, a potem w XIX wieku. Jedną z nielicznych pozostałości średniowiecznego kościoła jest dzwonnica. Pierwotnie była oddzielona od reszty kościoła. Jest zbudowane z tufu i podzielona na cztery rzędy okien, od okna jednolancetowego na najniższym piętrze do okna czterolancetowego na najwyższym piętrze. Wewnątrz wieży odbywa się koncert czterech dzwonów królewskich.
Konkatedra w Sutri.

Wnętrze ma plan bazylikowy z trzema nawami rozdzielonymi filarami, z trzema kaplicami. Ze średniowiecznego kościoła zachowała się podłoga kosmatyczna i dwie kolumny z czasów cesarskiego Rzymu, obecnie wkomponowane w dwa filary poprzedzające prezbiterium, które podpierały nawę główną (pozostałe podobne kolumny zaginęły).

Sklepienie nawy głównej wzbogacają cztery freski, wykonane w latach 1892-1894 przez Luigiego Fontanę. Przedstawiają czterech świętych: Santa Dolcissima, San Felice prete, Sant'Ireneo i San Pio V. Freski w absydzie przedstawiają Wniebowzięcie Marii, Śmierć Marii i Koronację Marii. W bocznych kaplicach apsydy zachował się drewniany krucyfiks z połowy XIV wieku oraz tabernakulum z XVI wieku. W bocznych kaplicach znajdują się malowidła, głównie z XVII i XVIII wieku. Szczególną wartość historyczną i artystyczną ma tablica Najświętszego Zbawiciela, zachowana w centralnej kaplicy lewej nawy, datowana na początek XIII wieku. W krypcie zachowały się marmurowe kolumny z epoki rzymskiej i różne kapitele z różnych epok (bizantyjskiej, lombardzkiej i romańskiej). Z fresków zdobiących ściany pozostało tylko kilka fragmentów. W pomieszczeniu na lewo od absydy znajduje się fresk ze szkoły umbryjskiej przedstawiający Chrystusa na krzyżu pomiędzy Madonną i Marią Magdaleną. Wreszcie, na lewej ścianie, znajduje się brązowe popiersie papieża Klemensa II, biskupa Bambergu, wybranego na papieża przez sobór, który odbył się w Sutri w 1046 roku.
Na chórze znajdują się organy Inzoli opus 26, zbudowane w 1888 roku dla kościoła Santissima Trinità Misji Rzymskiej i przeniesione do katedry w latach 1907-11. Są nienaruszone w swoich oryginalnych właściwościach fonicznych. Mają całkowicie mechaniczną przekładnię i łącznie 1574 piszczałki.
Za konkatedrą znajduje się Museo di Palazzo Doebbing ze stałą kolekcją dzieł sakralnych oraz wystawą ekscytujących dzieł malarskich i zdjęć. Trasa zwiedzania wiedzie również przez piękny taras widokowy. Najlepiej wstęp połączyć z wejściem do parku archeologicznego, bo możemy skorzystać z biletu łączonego. Mamy do niego stąd już bardzo blisko. Spod konkatedry mamy wiele możliwości zejścia do tej kolejnej atrakcji. Najbliżej będzie przez bramę Porta Vecchia. Podążając do tej bramy można przy okazji zaglądnąć jeszcze do Museo del Patrimonium, chyba że wybierzemy krótszą drogę schodami, bądź przesmykami między budynkami. Brama wyprowadza nas na Via Cassia, na której skręcamy w lewo. Po niecałych 100 metrach, po drugiej stronie szosy mamy wejście do Parco dell'antichissima città di Sutri (Park miejski starożytnego miasta Sutri).
Etruski korytarz wykuty w tufie.
Park miejski starożytnego miasta Sutri jest chronionym obszarem przyrodniczym regionu Lacjum, obejmujący obszar 7 hektarów. Na jego terenie znajdują się różnorodne atrakcje, do których można dotrzeć trasą przyrodniczą: amfiteatr rzymski, kościół Madonny del Parto, Nekropolia Sutri z 64 etruskimi grobowcami wykutymi w tufowych ścianach wzgórza, kanały irygacyjne Cuniculi, Centro Servizi, Villa Savorelli, kościół Santa Maria del Tempio, pozostałości Castello di Carlo Magno.
Kościół Madonna del Parto to kościół w Sutri, który znajdował się na obrzeżach starożytnej osady u podnóża wzgórza Savorelli. Pochodzi z XIII – XIV wieku i jest w wkopany w tuf, do tego stopnia, że z zewnątrz nie widać niczego, co wskazywałoby na obecność kościoła. Badania archeologiczne stawiają hipotezę, że pierwotnie stanowiło Mitreum, czyli było miejscem kultu boga Mitry (bóstwo solarne), datowane na okres I-II wieku. W posadzce Mitreum w Sutri nadal znajduje się chrzcielnica, w której wierzący zostawali wtajemniczani w tajemnice kultu poprzez chrzest wodny. Bardzo wąskie nawy boczne, stopnie przed ołtarzem, nisza mieszcząca płaskorzeźbę z Mitrą składającą w ofierze Kosmicznego Byka oraz fossa sanguinis, w której przelewana jest krew ofiarna, to elementy, które można uznać za wspólne wszystkim miejscom kultu Mitry. Mitreum zostało schrystianizowane w IV wieku i przekształcone w kościół chrześcijański. Wówczas oderwano płaskorzeźbę przedstawiającą walki byków i zastąpiono ją obecną tablicą z Bożym Narodzeniem, która dumnie stoi do dziś przy ołtarzu. Pierwotna płaskorzeźba zachowała się jednak. Można ją odszukać nieco ponad dziesięć kilometrów od Sutri w wiosce La Botte, wmurowaną przed domem wiejskim stojącym kilka metrów od Via Cassia.
Etruskie grobowce.
Początkowo kościół był poświęcony kultowi Archanioła Michała, później Madonnie i dziś nosi imię Santa Maria del Parto. Kiedyś wejście do świątyni prowadziło boczną klatką schodową, dziś prowadzi przez pierwotnie nieistniejące drzwi wprowadzające do przedsionka, do którego w starożytności nie można było dotrzeć z zewnątrz i był oddzielony od reszty budynku (prawdopodobnie stanowiła wtedy dobudowaną kaplicę). W środku zachowały się jedne z najważniejszych fresków, datowane na XIV wiek, przedstawiające: Madonnę z Dzieciątkiem pomiędzy San Giacomo Maggiore i San Michele. Nad drzwiami teoria pielgrzymów i legenda o założeniu sanktuarium San Michele na górze Gargano, a na prawo od wejścia San Cristoforo z Dzieciątkiem Jezus. Warto zauważyć, że na fresku w San Michele del Gargano główną postacią obok Archanioła jest byk, co może mieć związek ze starożytnym rytuałem tauroktonii praktykowanym w świątyniach poświęconych bogu Mitrze. Właściwa część kościoła podzielona jest na trzy nawy dwoma rzędami czworokątnych filarów, nawa główna jest szersza, z obniżonym sklepieniem kolebkowym, nawy boczne mają płaski strop. Na sklepieniu prezbiterium przedstawiono św. Michała Archanioła, charakteryzującego się płaskorzeźbioną twarzą oraz Chrystusa Pantokratora, otoczonego symbolami ewangelistów. W przedsionku wejściowym na rzucie kwadratu, widoczne są freski przedstawiające Madonnę, świętych, San Cristoforo oraz wydarzenia związane z życiem San Michele del Gargano.
Arena Amfiteatru Rzymskiego.

Rzymski amfiteatr w Sutri zbudowany z tufu pochodzi z okresu II-I wieku p.n.e. Został odkryty dopiero w pierwszej połowie XIX wieku, gdyż wcześniej był całkowicie przykryta ziemią z polami uprawnymi. Został odkopana w latach 1835-1838 przez miejscową ludność. Podobnie jak Amfiteatr Flawiuszów w Rzymie ukazał różne konstrukcje i elementy dekoracyjne (nisze, posągi, kolumny), które zachowały się częściowo. Amfiteatr zbudowany był na planie elipsy i składa się z trzech poziomów schodów. Mógł pomieścić ponad 9000 widzów.

Po zwiedzeniu amfiteatru rzymskiego wracamy na Via Francigena, który przechodzi przed amfiteatrem. Po niespełna 100 metrach marszu wzdłuż Via Cassia, schodzimy z niej na lewo w boczną uliczkę Via dei Creti. W tym miejscu istnieje też wariant Via Francigena nieco krótszy, ale prowadzący po drogach o dużym natężeniu ruchu (wzdłuż drogi SR2 Via Cassia, a następnie wzdłuż SP90 Strada Rocca Romana o łącznej długości 3,7 km). Bardziej przyjemnie i atrakcyjnie będzie dla nas podążać Via dei Creti, która zaraz na początku prowadzi obok skalnego kościółka Chiesa di Santa Fortunata. Uliczka pnie się chwilkę do góry, potem długi czas wędrujemy przez obszary wiejskie, w pejzażach pól, sadów i winnic. To bardzo sielski odcinek. Blisko przyrody, niemal do końca etapu.
Powulkaniczne jezioro Monterosi.

I gdy zbliżamy się wiejskimi pejzażami do miasteczka Monterosi mamy okazję zobaczenia niedużego powulkanicznego jeziora Monterosi (Lago di Monterosi), zanurzonego w tychże wspaniałymi pejzażach. Od szlaku Via Francigena do tego miejsca dzieli nas zaledwie 500 metrów. Na naszej drodze Via Sutri Vecchia skieruje nas tam drogowskaz do starożytnego źródła Fontana Papa Leone. Ta boczna droga nazywa się podobnie jak źródło Via Papa Leone.

Jezioro Monterosi to miejsce niegdyś odwiedzane przez papieży. Monterosi wraz z wieloma innymi ośrodkami w okolicy, znajdowało się w pewnych okresach w rękach władzy papieskiej albo najpotężniejszych rodzin w Lacjum.
Dzisiaj chętnie jest odwiedzane przez wędkarzy. Niedawno zostało zrekultywowane z uwzględnieniem zasad ochrony środowiska, aby umożliwić lepsze wykorzystanie turystyczne. Jest obecnie świetnym miejscem dla osób poszukujących relaksu, szczególnie pod koniec dnia długiej wędrówki. Nad jego brzegiem znajdziemy miejsce piknikowe. Jest to także idealne miejsce dla miłośników obserwacji ptaków, gdyż zamieszkuje je wiele gatunków ptaków błotnych. Odpocznijmy chwilkę przy nim.
Jezioro Monterosi to mały okrągły krater o średnicy zaledwie 600 metrów, obwodzie 2 km i powierzchni około 30 ha. Średnia głębokość jeziora wynosi około 7 metrów. Znajduje się na wysokości około 276 m n.p.m. Jest pozostałością grupy wulkanów Sabatino, z których utworzyły się także jeziora Bracciano i Martignano. Od 2016 roku Jezioro Monterosi i jego otoczenie jest obszarem specjalnej ochrony. W jego biotopie rośnie wiele roślin wodnych, które są niezwykle interesujące ze względów geologicznych i przyrodniczych. Obecności lilii wodnych i innych roślin wodnych na lustrze jeziora idealnie wkomponowuje się w zielonej scenerii łąk i pastwisk.
Fontana Papa Leone

Na północnym brzegu jeziora, zwanego wówczas Janula, w 1155 roku miało miejsce spotkanie Hadriana IV z Fryderykiem Barbarossą. Fryderyk Barbarossa odmówił wówczas złożenia tzw. hołdu strzemienia, czyli pomocy papieżowi w zsiadaniu z konia. W odpowiedzi papież odmówił mu „Pocałunku Pokoju”, czyli człowiekowi, który wkrótce miał zostać cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Źródło Fontana Papa Leone obudowane kamieniami lawowymi, znajduje się tuż nad brzegiem jeziora Monterosi i wyznacza miejsce tego spotkania.

Na Via Francigena można powrócić inną drogą – Via Cimina znajdującą się nieopodal na wschodzie. Droga Via Francigena przechodzi dalej przy nieużytkowanym niewielkim obiekcie sakralnym Chiesa della Madonna della Centura pochodzącym XV wieku.
Jednak dzisiaj kończymy etap Via Francigena relaksując się nad jeziorem Monterosi.
do celu pozostało
56,8  km
FOTORELACJA

Ostatnie spojrzenie na starą Capranicę.

Konkatedra w Capranicy.

Fontanna.

Strada Pogliere.

Strada Pogliere.

Schodzimy do doliny Fosso Mazzano.

Schodzimy do doliny Fosso Mazzano.

Fosso Mazzano.

Fosso Mazzano - wodospad.

Fosso Mazzano.

Fosso Mazzano - jaskinia.

Fosso Mazzano.

Życie w Fosso Mazzano.

Fosso Mazzano.

Przed nami starożytne miasto Sutri.

Sutri.

Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).

Piazza Dell'Assemblea.

Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).
Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).

Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).
Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).

Piazza Dell'Assemblea.
Piazza Dell'Assemblea.

Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).
Piazza Dell'Assemblea z dawną pralnią miejską (Antico lavatoio).

Sutri. Piazza della Rocca.

Sutri. Piazza della Rocca.

Sutri. Piazza della Rocca.

Sutri. Torre dell'Orologio.

Sutri. Chiesa di San Francesco.
Piazza del Comune.

Piazza del Comune.

Piazza del Comune.

Piazza del Comune.

Sutri. Via Vittorio Veneto.
Sutri.
Sutri.

Sutri. Wpłatomat w pizzerni.

Konkatedra w Sutri (Concattedrale di Santa Maria Assunta).

Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri.
Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri.
Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri. Katakumby.

Konkatedra w Sutri. Katakumby.
Konkatedra w Sutri. Katakumby.
Konkatedra w Sutri. Katakumby.

Konkatedra w Sutri.

Konkatedra w Sutri. Taras widokowy.

Konkatedra w Sutri. Widok z tarasu widokowego.

Konkatedra w Sutri. Widok z tarasu widokowego.
Konkatedra w Sutri. Widok z tarasu widokowego.
Sutri.

Sutri.

Sutri. Via Ponzio Aquila.

Sutri. Via Ponzio Aquila.

Sutri. Via di Porta Vecchia.

Sutri. Via di Porta Vecchia.

Sutri. Via di Porta Vecchia.

Sutri. Porta Vecchia.

Park miejski starożytnego miasta Sutri (Parco dell'antichissima città di Sutri). 

Sutri. Chiesa di Santa Maria del Monte.

Sutri. Chiesa di Santa Maria del Monte.

Sutri. Chiesa di Santa Maria del Monte.

Widok na Sutri.

Schody na szczyt wzgórza Savorelli.
Park miejski starożytnego miasta Sutri. Wzgórze Savorelli.
Park miejski starożytnego miasta Sutri. Wzgórze Savorelli.

Park miejski starożytnego miasta Sutri. Wzgórze Savorelli.

Park miejski starożytnego miasta Sutri. Wzgórze Savorelli.

Widok na Amfiteatr Rzymski.
Widok na Amfiteatr Rzymski.

Park miejski starożytnego miasta Sutri. Villa Savorelli

Widok na Sutri.

Widok na Sutri.

Kościół Madonna del Parto, dawne etruskie Mitreum.
Kościół Madonna del Parto, dawne etruskie Mitreum.

Etruskie domy wykute w tufie.
Etruskie domy wykute w tufie.

Etruskie domy wykute w tufie.

Etruskie domy wykute w tufie.

Etruskie domy wykute w tufie.

Jaszczurka.
Amfiteatr Rzymski w Sutri.

Droga pod wzgórzem prowadząca do etruskich nekropolii.

Mieszkańcy stawku.

Etruskie grobowce wykute w tufowych ścianach wzgórza.

Mostek nad Fosso Mazzano.

Korytarz wycięty w tufie z czasów Etrusków.

Fossa Mazzano.

Via Francigena - rozejście wariantów.

Sutri. Ruiny skalnego Chiesa di Santa Fortunata.

Via dei Creti.

Kapliczka przy Via dei Creti.

Kapliczka przy Via dei Creti.

Wzgórza pomiędzy Fosso Secco i Fosso dei Rotoli.

Strada Campo la Pera.

Strada Campo la Pera.

Owce pośród winorośli.

Pola golfowe w Monterosi.

Droga przez pola golfowe w Monterosi.

Odejście nad Jezioro Monterosi.

Fontana Papa Leone.

Fontana Papa Leone.

Jezioro Monterosi.

Jezioro Monterosi.

Jezioro Monterosi.

Fontana Papa Leone.

Jezioro Monterosi.

Monterosi. Sacrario Militare.

do celu pozostało
56,8  km

Droga do Rzymu – dzień 2

Włochy, Capranica, Vetralla, Via Francigena
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór

Upalny to był dzień od samego rana, lecz mniejszy dystans etapu pozwolił na bardzo spokojną wędrówkę. Ochłody przez pewien czas dawał nam las rosnący na zboczach Monte Fogliano, a potem ciasne i cieniste, a zarazem urocze oraz kwieciste zakamarki pięknej Capranicy. Nie brakowało nam również wiejskich terenów z rozległymi plantacjami drzewek orzechowych. Zanim weszliśmy w te piękne lasy i równe rzędy leszczyny, dzień rozpoczęliśmy od zwiedzania najstarszej części Vetralli. To był dość urozmaicony etap wędrówki.

OPIS TRASY
Vetralla to miasto o bardzo starożytnym pochodzeniu. Leżało niegdyś w dobrach papieskich i rządzone było przez szlachtę związaną z papiestwem. Vetralla znajduje się na zachodnim podnóżu Fogliano (1053 m n.p.m.), wchodzącego w skład Gór Cimini (wł. Monti Cimini). Góry te otaczają krater nieczynnego wulkanu, który obecnie wypełniają wody jeziora Vico (największa głębokość 48,5 m, powierzchnia 12,93 km²). Obszar ten słynie z rozległych lasów bukowych, które należą do najbardziej wysuniętych na południe w Europie. Wzniesienie oraz otaczające boki krateru stwarzają wystarczająco chłodne warunki do dalszego przetrwania drzew. Duża część północnej strony krateru jest rezerwatem przyrody chroniącym ten las.
Vetralla - trasa przejścia.
Z ruchliwej drogi krajowej SS2 Via Cassia wspinamy się Via della Pietà na wzgórze z historyczną częścią Vetralla, otoczoną pozostałościami murów. Przez wzgórze przechodzi Via Cassia Interna i Via Roma. Warto podejść Via Cassia Interna do kościoła św. Franciszka zbudowanego w 1207 roku na pozostałościach wczesnochrześcijańskiej świątyni z IX wieku, znajdującego się w północno-zachodniej części starego Vetralla.
Przy Via Cassia Interna.
Podążając do tej świątyni przechodzimy przez Piazza della Rocca i potem ciasną Via Cassia Interna przejdziemy obok placu, przy którym znajduje budynek rady miejskiej i kościół św. Andrzeja Apostoła (Sant’Andrea Apostolo). Niedaleko od kościoła św. Franciszka mamy Muzeum Miasta i Terytorium w Vetralla, założone w 1992 roku przez Enrico Guidoniego i Elisabettę De Minicis. Mieści się w miejscu, gdzie kiedyś znajdowała się część północnych murów Vetralli. Prowadzone jest przez Uniwersytet Toskański w Viterbo. Muzeum Miasta i Terytorium w Vetralla (Museo della città e del territorio) powstało jako ośrodek dokumentujący tradycje architektoniczne małych miasteczek, ze szczególnym uwzględnieniem Toskanii. Stopniowo rozszerzyło swoją działalność o kilka dziedzin związanych z lokalnymi technikami budowlanymi, tradycyjnym rzemiosłem, folklorem.
Vetralla. Kościół św. Franciszka (Chiesa di San Francesco).
Katakumby w kościele św. Franciszka.

Wychodzimy ze zwartej zabudowy, gdzie Via Cassia Interna przechodzi w krótką Via delle Scalette, która kończy się na Piazza Vittorio Emanuele II. Stoi tutaj wspomniany kościół św. Franciszka (Chiesa di San Francesco) utrzymany w stylu romańskim. Wnętrze tej świątyni jest podzielone na trzy nawy. Ściany naw zdobią wspaniałe freski z XVII-XVIII wieku, które opowiadają o wydarzeniach z życia św. Franciszka. Posadzka świątyni pochodzi z XIII wieku, natomiast pod prezbiterium znajduje się krypta z VII–VIII wieku. W sklepieniach kolebkowych krypty można zobaczyć pozostałości średniowiecznych fresków. Główne wejście do świątyni znajduje się na Via Aurelia Bis.

Vetralla. Piazza Guglielmo Marconi.

Na Via Francigena najlepiej wrócić urokliwymi uliczkami Via del Poggetto, a następnie Via del Cimitero Vecchio, które prowadzą poniżej osobliwego muru miejskiego, a potem w lewo Via Borgo Vecchio i jesteśmy z powrotem na szlaku Via Francigena, który prowadzi nas dalej grzbietem wzniesienia przez zachodnią część historyczną Vetralla. Maszerujemy drogą Via Roma, która jest szersza niż SS2 Via Cassia Interna znajdująca się na wschodniej części wzgórza. Tutaj też mamy większe zagęszczenie sklepów i gastronomi m.in. Pizzeria „Pinzeria 06”, w której często zatrzymują się pielgrzymi. Opuszczając stare Vetralla mijamy kościół św. Antoniego Opata (Chiesa di Sant'Antonio Abate), za którym na rozwidleniu ulic wchodzimy na Via San Michele. Potem przejściem pod szosą Via Cassia, a po drugiej strony szosy podążamy dalej Via dei Cappuccini.

Via dei Cappuccini otoczona jest gęsto zielenią. Idziemy tą drogą aż do kościoła św. Antoniego z Padwy z klasztorem zakonnym sióstr benedyktynek „Regina Pacis”, oferującym m.in. noclegi i posiłki dla pielgrzymów. Przed klasztorem skręcamy - Via Francigena kieruje nas w lewo i prowadzi szosą do Giardino. Na krótko wchodzimy na szosę SP10, potem SP80, którą przecinamy linię kolejową. Mamy w tym miejscu kawiarnię.
Las u stóp Monte Fogliano.

Dalsza droga wiedzie skrajem lasu porastającego zbocza Monte Fogliano. Po stronie zachodniej przeważają winnice. Po blisko 5 km przecinamy Via Cassia, przy której stoi kaplica św. Marii z Loreto. Po przecięciu szosy wędrujemy przez gaj orzechowy. Napotykamy tam starą wieżę Torri D'Orlando, która w rzeczywistości jest starożytną budowlą grobową, sięgającą czasów I wieku p.n.e.
Włochy są drugim co do wielkości krajem produkującym orzechy laskowe na świecie i pochodzi stąd 28% orzechów laskowych. Plantacje orzechów laskowych są częstym widokiem w tutejszej okolicy. Oprócz nich napotkać można ogrody targowe, sady owocowe, gaje oliwne, hodowle bydła i owiec.
Gaj orzechowy.
Wkrótce wchodzimy na drogę powiatową Claudia Braccianese, która po 500 metrach doprowadza nas w pobliże Via Cassa. Odbijamy na boczną drogę Doganale Oriolese. Przemierzamy wciąż obszary pól uprawnych i sadów. Przez ponad 11 km wędrujemy głównie przez właśnie takie obszary, blisko przyrody. W międzyczasie dwukrotnie przecinamy linię kolejową. Przed wejściem do miejscowości Capranica przecinamy trzeci raz linię kolejową przechodząc pod nią.
Capranica położona jest u podnóża wygasłych gór wulkanicznych Cimini i Sabatini, na południe od jeziora Vico wypełniającego krater wulkanu. Na południe od miasta, 17 km dalej, znajduje się kolejne jezioro kraterowe, Bracciano, o obwodzie około 32 kilometrów, które stanowiła źródło wody w starożytnym Rzymie i nadal jest wykorzystywane w tym celu. Krajobraz całego obszaru wokół Capranicy tworzy szereg wulkanicznych wzgórz rozdzielonych zalesionymi wąwozami z głęboko osadzonymi rzekami oraz gorącymi źródłami. Capranica położona jest na wzgórzu z widokiem na dolinę Sutri, przy Via Cassia – północnej drodze Cesarstwa Rzymskiego, która została zbudowana prawdopodobnie w II wieku p.n.e. Ze stacji kolejowej Capranica Scalo można dojechać pociągiem podmiejskim do Rzymu i Viterbo. Piękno okolicy, bliskość jezior, parków przyrody i parków archeologicznych, gorące źródła oraz dogodna odległość od stolicy i lotnisk przyciągają włoskich turystów, zwłaszcza tych z Rzymu. Wielu Rzymian posiada drugie domy w Capranicy, gdzie znajduje się wiele luksusowych nieruchomości.
Na uliczkach Capranicy.
Porta Sant'Antonio.

Miasto Capranica składa się z trzech odrębnych części. Dwie stare części miasta położone są na szczycie tufowej skały otoczonej głębokimi dolinami. Castrovecchio to średniowieczna i najstarsza część Capranicy. Jej wąskie, kręte uliczki, małe place i niewielkie pałace są chronione przed dostępem przez strome urwiska i potężne mury obronne w obrębie dwóch głównych bram: Porta San Pietro na wschodzie, wbudowaną w mur wysoko nad Via Cassia oraz Porta del Ponte (dell'Orologio) na zachodzie, gdzie łączy się ze starożytnym zamkiem Anguillara. Federico Fellini nakręcił małą scenę do swojego słynnego filmu La dolce vita tuż pod Castrovecchio pod Porta del Ponte. Na zachód od tej bramy rozciąga się renesansowa (1380–1600) część Capranicy, która jest oddzielona XVII-wieczną bramą Porta Sant'Antonio od najmłodszej części miasta leżąca poza murami miejskimi. Via Francigena, średniowieczna droga pielgrzymkowa, prowadząca z angielskiego miasta katedralnego Canterbury przez Szwajcarię i Francję do Rzymu, nadal biegnie tu wzdłuż murów miejskich Capranicy. Karol Wielki, król Franków i Włoch, założyciel Cesarstwa Karolingów, przeszedł przez Capranicę w roku 800 w drodze do Rzymu, gdzie został koronowany na cesarza Rzymian. Być może szedł drogą Via Francigena, o której po raz pierwszy wspomniał urodzony w Anglii biskup Willibald z Eichstätt w Bawarii w swoim Hodoeporicon, w relacji z podróży datowanej na około 725 rok.

Legenda mówi, że w VIII wieku pasterze kóz, którzy uciekli przed inwazją Longobardów z pobliskiej wioski Vico Matrino, wybrali to miejsce ze względu na jego piękno, bezpieczeństwo i zdrowie. Obecnie w herbie gminy Capranica widnieje kozioł, góra i słońce. Pasterze nazywali swoją osadę Capralica od Caprae ilex („capra” oznacza kozę), która później przemieniła się na Capranica, najwyraźniej za sprawą hodowcy kóz o imieniu Nica. Pierwsze osadnictwo na terenie dzisiejszej Capranicy zapewne sięga epoki etruskiej, zaś pierwsze potwierdzone informacje pochodzą z około 1050 roku. Jednak w swoich początkach mało kto wiedział o Capranicy, aż do czasów, kiedy potężna rodzina Anquillara uczyniła z Capranicy centrum swojego lenna. Ich pałac nadal stoi w mieście. Anguillarowie byli mecenasami sztuki i budowniczymi kościołów. W jednym z nich, w kościele San Francesco usytuowanym w renesansowej części miasta, pochowani zostali bliźniacy Francesco (zm. 1406) i Nicola (zm. 1408). Marmurowy wizerunek na grobowcu przedstawia dwóch śpiących młodzieńców ubranych w zbroję, z mieczami w rękach.
Capranica - trasa przejścia.
Z zabudową miasta spotykamy się zaraz za przejściem pod linią kolejową, kiedy wchodzimy na Antica Strada della dei Santi. Po wejściu na szosę Via Alcide de Gasperi, warto podejść bocznym odejściem na lewo, a następnie schodkami do biegnącej powyżej murów szosy Viale Nardini (SS2), aby zobaczyć z bliska nieduży, ale z pięknym wystrojem wnętrza, kościół Santuario della Madonna del Piano. Nie zawsze jest otwarty, ale spróbować warto. Jego budowę ukończono w 1460 roku w ówczesnej miejscowości Piano, znajdującej się tuż za murami miejski dawnej Capranicy. W środku można zobaczyć piękny fresk przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem z gołębicą w dłoniach przypisuje sieneńskiemu malarzowi Andrei Vanni. Istnieje liczna dokumentacja dotycząca cudów, jakie wydarzyły się za wstawiennictwem tam ukazanej Madonny. Kościół ten w 1559 roku powierzono pustelnikom z Sant'Agostino. W 1632 roku kościół i część klasztoru uległy katastrofalnemu zawaleniu, ale od razu go odbudowano.
Capranica. Santuario della Madonna del Piano.
Podążamy dalej na wschód miasta do jego najstarszej części, historycznego centrum Capranicy, gdzie skupiają się najważniejsze zabytki miasta. Wkraczamy do niej przez Porta Sant’Antonia (Brama św. Antoniego) wzniesiona w XVII wieku przez kardynała Antonio Barberiniego. Przechodzimy przez nią i wchodzimy na brukowaną uliczkę. Zaraz po lewej mamy kościół św. Franciszka (XIII–XVI w.) z freskami w stylu Michała Anioła i wizerunkiem grobowca autorstwa Pietro da Gualdo Francesco i Nicoli Anguillary, zmarłych w latach 1406 i 1408.

Porta del Ponte dell'Orologio.
Idziemy dalej. Przed nami Porta del Ponte dell'Orologio z wieżą zegarową, która jest częścią Zamku Anguillara. Przechadzamy się dalej wąską brukowaną uliczką. Za ciągiem cudownych kamieniczek po lewej mamy kościół św. Jana Ewangelisty (katedra Capranica) przebudowany do widocznego obecnie kształtu w latach 1800–1840, ale z zachowaniem XVI-wiecznej kopuły i oryginalnej XIII-wiecznej dzwonnicy. Budynek jest jednonawowy i zawiera wewnątrz drewniany krucyfiks z XVI wieku. W tym pięknym starym kościele katedralnym znajdują się relikwie św. Terenziano. Na południe od kościoła św. Jana Ewangelisty mamy Piazza del Palazzaccio, położony przy równoległej drodze Via Della Viccinella. Na plac ten można zaglądnąć przechodząc wąskim przejściem między kamienicami (wchodzimy tam najpierw po stopniach między kamienicami, potem ciasnym korytarzem).
Droga przez stare miasto obniża się wraz ze wzgórzem, na którym znajduje się. Przechodzimy obok kościoła Najświętszej Marii Panny (Santa Maria), który jest najbardziej dominującym budynkiem na wzgórzu. Świątynia tą zaprojektowana została przez architekta Virginio Vespignaniego w 1867 roku. Znajduje się w nim kilka cennych obrazów: Benedyktyński Zbawiciel (XII–XIII w.), tryptyk przedstawiający św. Terencjana, św. Rocha, św. Sebastiana (XV–XVI w.) oraz posąg Madonny delle Grazie (1808).
 Schodzimy poza obręb murów miejskich Capranicy,
do doliny rzeki Fosso Oriano
Wkrótce schodzimy stopniami poza obręb murów miejskich Capranicy, do doliny rzeki Fosso Oriano. Tu kończymu drugi etap wędrówki.
do celu pozostało
75,3  km
FOTORELACJA

Vetralla. Via della Pieta.

Vetralla.

Anioł na Via Cassia Interna.

Via Cassia Interna.

Vetralla. Chiesa di Sant’Andrea Apostolo.

Vetralla. Via Cassia Interna.

Boczne uliczka przyVia Cassia Interna.

Vetralla. Via Cassia Interna. Wejście w boczną uliczkę.

Widok na północ z murów starego miasta.

Vetralla. Via Cassia Interna.

Vetralla. Placyk przy Via Cassia Interna.

Vetralla. Chiesa di San Francesco.

Vetralla. Chiesa di San Francesco.

Vetralla. Chiesa di San Francesco. Katakumby.

Zejście do katakumb.

Vetralla. Chiesa di San Francesco.

Vetralla. Piazza Vittorio Emanuele II.

Vetralla. Via del Poggetto.

Vetralla z zewnętrzne strony murów miejskich.

Vetralla, mury miejskie. Via del Cimitero vecchio.

Vetralla, mury miejskie. Via del Cimitero vecchio.

Widok na Monte Panese (380 m n.p.m.).

Vetralla i Via Roma.

Vetralla. Piazza Guglielmo Marconi. Za fontanną Chiesa di Sant'Antonio Abate.

Vetralla. Chiesa di Sant'Antonio Abate.

Vetralla. Piazza Guglielmo Marconi.

Kościół św. Antoniego z Padwy z klasztorem sióstr benedyktynek „Regina Pacis”.

Murtale o tematyce Via Francigena przy Strada Giardino.

Przed nami miejscowość Giardino.

Linia kolejowa w Giardino.

Tereny zielone u podnóża Monte Fogliano.

Sady orzechowe.

Kolejne gaje orzechowe.

Torri D'Orlando - starożytna budowla grobowa z I wieku p.n.e.

Pielgrzym.

Gaje orzechowe.

Tuż przed Via Cassia.

Strada Doganale Oriolese.

Strada Doganale Oriolese.

Strada Doganale Oriolese.

Strada Doganale Oriolese. Wiadukt pod linią kolejową.

Capranica. Santuario della Madonna del Piano.

Capranica. Santuario della Madonna del Piano.

Herb Capranicy na Piazzale Madonna del Piano.

Park miejski Corrado Nicolini.

Capranica. Porta Sant’Antonia.

Capranica. Corso Francesco Petrarca.

Na Piazza San Frencesco.

Na Piazza San Frencesco.

Capranica. Porta del Ponte dell'Orologio (część Zamku Anguillara).

Boczne zakamarki Capranicy (okolice Piazza del Palazzaccio).

Capranica. Chiesa San Giovanni Evangelista.

Capranica. Chiesa San Giovanni Evangelista.

Capranica. Chiesa Santa Maria.

Widok z murów miejskich.

Capranica. Via Castel Vecchio.

Zejście do doliny rzeki Fosso Oriano.

Chiesa della Madonna delle Grazie.

do celu pozostało
75,3  km

Droga do Rzymu – dzień 1

Włochy, Strada Signorino, Vetralla, Via Francigena, Viterbo
-
POGODA NA TRASIE
noc
rano
południe
popołudnie
wieczór
Viterbo było ważnym przystankiem na Via Francigena dla średniowiecznych pielgrzymów, bo było to dla nich ostatnie duże miasto na drodze do Rzymu, gdzie mogli wygodnie odpocząć. Dla nas będzie ono początkiem wędrówki. Tutaj zaczynamy naszą drogę do Rzymu, Via di Roma. Wpierw jednak po przekroczeniu Porta Fiorentina zapoznajemy się z kulturą Etrusków, z którą będziemy stykać się bardzo często podczas wędrówki. Viterbo to również miejsce, gdzie przez pewien czas znajdowała się siedziba papiestwa. Tutaj odbyło się najdłuższe w historii konklawe zakończone wyborem papieża Grzegorza X. Po wyjściu zaś z Viterbo urzekła nas niezwykła dawna etruska droga wydrążoa w tufie. Potem wędrowaliśmy w wiejskich plenerach aż do Vetralli.

OPIS TRASY
Patronką miasta Viterbo jest Święta Róża z Viterbo należąca do Trzeciego Zakonu Świętego Franciszka. Jej grób stał się miejscem masowych pielgrzymek i już w roku 1257 odbyło się uroczyste przeniesienie jej relikwii do kościoła klarysek w Viterbo, gdzie do dzisiaj przechowywane są w szklanej trumnie. Mimo upływu czasu pozostały one w nienaruszonym stanie.
Viterbo ma godne uwagi średniowieczne centrum historyczne, w którym wyróżniają się dzielnice San Pellegrino i Piano Scarano. Początki Viterbo są bardzo starożytne, o czym świadczy sam toponim nazwy, będący najprawdopodobniej skrótem łacińskiego wyrażenia „Vetus Urbs”, czyli „stare miasto”. Co ciekawe miasto to było niegdyś siedzibą papieży, stąd też znajdziemy w nim Pałac Papieski (Palazzo dei Papi). Papieska siedziba została przeniesiona do Viterbo w XIII wieku, kiedy ciągłe walki między papiestwem a cesarstwem o posiadanie władzy doczesnej uczyniły Rzym miastem niezbyt bezpiecznym dla papieży. Przez 24 lata począwszy od 1257 roku papieże rezydowali w Palazzo dei Papi. Tu właśnie miało miejsce najdłuższe konklawe w historii kościoła, zakończone ostatecznie wyborem Grzegorza X. W 1281 roku papież Marcina IV przywrócił papieską siedzibę w Rzymie.
Innym ważnym obiektem w Viterbo jest Katedra św. Wawrzyńca (Cattedrale di San Lorenzo) z XII wieku, znajdująca się zaraz przy Pałacu Papieskim. Działa przy nim Muzeum Wzgórza Katedralnego (Museo Colle del Duomo), które jest częścią wycieczki z przewodnikiem wraz z Katedrą św. Wawrzyńca i Pałacem Papieskim.
Viterbo - trasa przejścia.
Brama Florencka w Viterbo.

Do miasta wchodzimy przez Porta Fiorentina (Brama Florencka), jedną z 6 bram wejściowych do historycznego centrum Viterbo, aby zobaczyć pozostałą część dawnego miasta papieży. Porta Fiorentina została zbudowana w 1768 roku. Wcześniej znajdowała się tu brama Santa Lucia, do której przylegał kościół prowadzony przez zakon krzyżacki dla niemieckich pielgrzymów udających się do Rzymu. Brama wprowadza na obszerny plac z fontanną pośrodku. Przed fontanną skręcamy w lewo i mijamy Narodowe Muzeum Etruskie w Viterbo (Museo Nazionale Etrusco Rocca Albornoz), w którym zobaczyć można wyjątkową kolekcję artefaktów etruskich, otwierających przed nami okno na historię tej starożytnej cywilizacji, z którą będziemy często stykać się podczas naszej wędrówki. Muzeum mieści się w dawnej twierdzy zbudowanej w 1354 roku przez kardynała Egidio Albornoza i odnowionej w 1506 roku z inicjatywy papieża Juliusza II, który zlecił Bramantemu dodanie dziedzińca i centralnej fontanny.

Obszar starego Viterbo otoczonego murami nie jest rozległy. Od Piazza della Rocca idziemy na Via San Faustino na plac z kościołem Chiesa di San Faustino e Giovita z XVIII wieku, który jest efektem radykalnej przebudowy starszego kościoła, o którym wzmianki pochodzą z 1236 roku. Pierwotny kościół musiał być skromną budowlą wiejską otoczoną ogrodami warzywnymi. Nabrał większego znaczenia wraz z rozwojem dzielnicy i osiągnął znaczne rozmiary w XV wieku wraz z dobudową różnych kaplic przez rody szlacheckie Bussi, Ciccolini, Scardaone, Tosone. Rozkwit tego kościołka odnotowano w następnym wieku, kiedy otrzymał go Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Świętego Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty, znany bardziej pod nazwą Kawalerów Maltańskich. W roku 1522 wielki mistrz zakonu Filip Villiers de l’Isle-Adam został zmuszony do kapitulacji po sześciu miesiącach oblężenia Rodos przez wojska Sulejmana Wspaniałego. W uznaniu dla męstwa rycerzy sułtan pozwolił im odpłynąć z bronią i sprzętem. Zwycięzcy oddali również pokonanym honory wojskowe. Miało to miejsce 1 stycznia 1523 roku. Przez siedem lat rycerze zakonu tułali się po różnych portach Morza Śródziemnego. Wtedy właśnie otrzymali od Klemensa VII tymczasową rezydencję w Rocca w Viterbo, a kościół San Faustino stał się miejscem, w którym mogli sprawować praktyki religijne, aż do czasu znalezienia im nowej siedziby. W 1530 roku cesarz Karol V pozwolił Kawalerom Rodyjskim osiedlić się na Malcie, gdzie zbudowali port, szpital i warownię. Wtedy też przyjęli używaną do dziś nazwę Kawalerów Maltańskich.
Panorama Viterbo.
Na Piazza San Faustino skręcamy w lewo w Via Cairoli. Schodzimy typową włoską uliczką do kolejnego placu Piazza dei Caduti. Zaraz z prawej w otoczeniu drzew mamy niewielki kościółek Santa Maria della peste, zbudowany pod koniec XIV wieku jako wotum ocalenia podczas zarazy, która nawiedziła miasto w 1476 roku. Obok widać sugestywną rzeźbę przedstawiającą parę skrzydeł. Jedno ze skrzydeł jest złamane. Monument upamiętnia historię włoskich oddziałów spadochronowych. Na obwodzie pomnika wymieniono bitwy i misje, w których brali udział włoscy spadochroniarze. Przechodzimy obok wymienionego kościółka i pomnika, skąd dalej wkraczamy na Via Filippo Ascenzi.
Uliczka w Viterbo.
Przed nami plac miasta Piazza del Plebiscito, stanowiący centrum administracyjne historycznego miasta. Stoją przy nim zabytkowe budynki, w tym ratusz. Stoi tu również Palazzo dei Priori, który można zwiedzić w środku. Jego początki sięgają XIII wieku i jest uważany za jeden z najstarszych budynków miejskich we Włoszech. Jego majestatyczną fasadę buduje szereg gotyckich łuków i okien. Wnętrze pałacu jest równie imponujące, z freskami i dekoracjami pochodzącymi z różnych epok historycznych. Jedną z najbardziej fascynujących części Palazzo dei Priori jest Sala Narad. W tej bogato zdobionej freskami i kasetonowymi stropami sali spotykali się przeorzy, aby podejmować kluczowe dla miasta decyzje polityczne. Sala Rady jest nadal wykorzystywana do ważnych spotkań i ceremonii. Wizyta w Palazzo dei Priori oferuje również możliwość zwiedzania Muzeum Miejskiego. W muzeum tym znajduje się duża kolekcja dzieł sztuki i artefaktów historycznych, w tym obrazów, rzeźb i starożytnych przedmiotów. Mamy tutaj okazję zanurzyć się w historii i kulturze Viterbo. Palazzo dei Priori w Viterbo jest symbolem średniowiecznej elegancji i wielkości. Fascynująca architektura, dzieła sztuki i związana z nim historia sprawiają, że jest to miejsce, którego nie można przegapić.
Palazzo dei Priori.

Po północnej stronie placu mamy Palazzo del Podestà z przylegającą wieżą zegarową (Torre dei Priori). Po wschodniej stronie na fasadzie starego kościoła Sant'Angelo in Spatha widać kopię sarkofagu z czasów rzymskich „Belli Galiana”, którego oryginał znajduje się w Muzeum Miejskim w Viterbo. Legenda mówi, że pochowana jest w nim Galiana, dziewczyna o niezwykłej urodzie. Było jedną z dziewcząt, które w Wielkanoc prowadzono na miejsce poświęcenia jako posiłek świętego zwierzęcia. Jednak tego dnia pojawił się lew, który pochwycił święte zwierzę i zaniósł do pobliskiego lasu, gdzie zabił je. Odtąd lew znalazł się w herbie miasta.

Z Piazza del Plebiscito wychodzimy uliczką Via San Lorenzo odchodzącą po lewej stronie budynku z siedzibą administracji miasta Palazzo della Prefettura, który został pierwotnie zbudowany w 1247 roku jako Palazzo del Capitano del Popolo. W 1771 roku kardynał Pallotta zlecił renowację, którą można oglądać do dziś. Budynek harmonijnie wpasowuje się w Piazza del Plebiscito.
Jeszcze nie wychodzimy z miasta. Idąc Via San Lorenzo możemy zostać skuszeni zapachem chleba dochodzącym z piekarni Il Fornaio. Oprócz dobrego pieczywa, można w niej spróbować również pizzy czerwonej (rossa) lub białej (bianca), która jest rzadko spotykana w polskich pizzerniach. Pizza w wersji bianco jest u nas mało znana, a zatem większość nie wie jak smakuje biała pizza.
Czym się różnią pizza czerwona i biała? Podstawową różnicą jest sos pomidorowy, którego na pizza bianca nie uświadczymy. Pizza biała posiada sos bianca, najczęściej śmietanowy lub beszamelowy. Kolejną różnicą są proporcje w wyrabianiu ciasta – do pizza bianca używa się większej ilości wody (prawie tyle samo, ile mąki). Ciasto to jest dłużej wyrabiane, a po upieczeniu miękkie i chrupiące jednocześnie. Jeśli chodzi o dodatki, to mogą być takie same jak w pizza rosso, ale z białymi sosami najlepiej łączą się zielone warzywa jak szparagi, szpinak, brokuły, sery szczególnie te długodojrzewające i pleśniowe, cukinia, pieczarki, czerwona cebula, a z mięs sprawdzą się dodatki drobiowe (kurczak, indyk). Smak białej pizzy podkreślają oczywiście oliwki zielone lub czarne, a zaostrzyć można ją dodając ostrzejszą paprykę lub pepperoni. W Il Fornaio zapatrzyć się można również w jakiś innych deser na dalszą drogę, bo wkrótce opuścimy Viterbo.
Torre di Borgognone.

W Il Fornaio zaopatrzyć się można również w jakiś innych deser na dalszą drogę, bo wkrótce opuścimy Viterbo. Pod Torre di Borgognone skręcamy w prawo na Piazza del Gesù. Torre di Borgognone to zabytkowa wieża, pełniąca funkcję obronną, ale też była miejscem, gdzie niegdyś wymierzano sprawiedliwość. Wzniesiono ją w XIII wieku. Nazwa wieży wywodzi się od rodziny Burgondioni lub Borgognoni, której członkowie wchodzili także w skład władz miejskich. Nazywaną ją również wieżą San Silvestro. Nie jest dostępna do zwiedzania. Podzielona jest na 6 poziomów. U podstawy wieży znajdziemy kamienną płytę, która stanowiła przyrząd do pomiaru długości w tutejszej gminie. Była to stopa Messera Angelo Borgognone, która może kojarzyć się z używaną do dzisiaj anglosaską „stopą”, wywodzącą się od wielkości stopy Karola Wielkiego.

Za fontanną po drugiej stronie Piazza del Gesù stoi uroczy, stary kościółek San Silvestro, wzmiankowany już w XI wieku. Znany jest również jako kościół Gesù. Na profilu dachu, po bokach dzwonnicy, znajdują się dwie średniowieczne rzeźby: po prawej lew, po lewej skrzydlaty byk. W apsydzie świątyni zobaczyć można XVI-wieczne freski, a przed ołtarzem XVII-wieczny drewniany krucyfiks. Od 1643 roku kościół Gesù na Piazza del Gesù stał się siedzibą Bractwa Najświętszego Imienia Jezus, założonego sto lat wcześniej w celu niesienia pomocy chorym. Od tego czasu kościół nazywany był przez mieszkańców Viterbo kościołem Jezusa.
Piazza del Gesù.
Na lewo od wejścia do kościoła San Silvestro znajduje się tablica upamiętniająca morderstwo dokonane podczas mszy świętej, kiedy 13 marca 1271 zabito księcia Henryka z Almain, znanego również jako Henryka z Kornwalii. Był najstarszym synem Ryszarda, hrabiego Kornwalii. Morderstwa dokonali kuzyni Henryka - Guy de Montfort i Simon de Montfort, w zemście za śmierć ojca i brata w bitwie pod Evesham (4.08.1265), jednej z ważniejszych bitew z tzw. drugiej wojny angielskich baronów. Ojciec Guy’a i Simon’a de Montfort stanął wówczas na czele rebelii przeciwko rządom króla Anglii Henryka III. W bitwie pod Evesham wraz z wieloma innymi przywódcami rebelii został zabity przez rojalistów, u boku których walczył Ryszard z Kornwalii, ojciec Henryka z Kornwalii. Morderstwo księcia Henryka z Kornwalii zostało dokonane w obecności króla Francji Filipa III i króla Sycylii Karola oraz kardynałów przybyłych na słynne, najdłuższe w dziejach kościoła konklawe, do którego wrócimy za chwilkę. Henryk trzymając się ołtarza błagał o litość, lecz odpowiedz Guya brzmiała „Nie miałeś litości dla mojego ojca i braci”. Za tę zbrodnię bracia Montfort zostali ekskomunikowani, a Dante Alighieri w swoim arcydziele „Boska komedia”, wygnał Guya de Montfort do rzeki wrzącej krwią w siódmym kręgu piekła (Pieśń XII).
Spod kościoła San Silvestro wchodzimy na Via dei Pellegrini, która doprowadza nas ponownie na Via San Lorenzo, na której skręcamy w prawo i zaraz przechodzimy obok wspaniałego pałacu, Palazzo Farnese di Viterbo, przy którym warto zatrzymać się i zaglądnąć do jego pomieszczeń zdobionych freskami. Nakręcono w nich wiele filmów. Budynek ten stał tu już w XIII wieku, gdy należał do rodziny Tignosi. Przyszły papież Paweł III, kardynał Alessandro Farnese, miał w tym domu swoją rezydencję. Z pewnością mieszkała tu także Giulia Farnese, piękna siostra przyszłego papieża.
Pałac Farnese w Viterbo.

Alessandro Farnese została wybrany na papieża po śmierci Klemensa VII. Wybrano go zaledwie po dwóch dniach obrad, 13 października 1534 roku, 66-letni wówczas kardynał Farnese został jednomyślnie obrany papieżem i przyjął imię Pawła III. Zaraz po intronizacji postanowił przeprowadzić reformę Kościoła, choć nie robił wrażenia człowieka skłonnego do energicznych ruchów reformatorskich, szczególnie przeciwko nepotyzmowi. Jednak w czasach kardynalskich nie stronił od kobiecych wdzięków, czego owocem było czworo dzieci (trzech synów i jedna córka). Chcąc być dobrym ojcem, jak również dziadkiem trudno było mu zdecydowanie wystąpić przeciwko wszechobecnemu nepotyzmowi. Zaraz po wyborze na tron piotrowy zaczął od obdarowania kapeluszami kardynalskimi swoich dwóch wnuków, będących wówczas jeszcze w wieku dziecięcym. Najstarszy jego syn Pier Luigiemu otrzymał tytuł gonfaloniere (dowódcy wojsk papieskich i najwyższego urzędnika świeckiego), a potem uczynił go jeszcze księciem Parmy i Piacenzy. Papieskie starania wobec córki Constanzy doprowadziły do jej małżeństwa z przedstawicielem potężnego rodu Sforzów. Zniecierpliwieni zwolennicy reform kościelnych w 1537 roku przygotowali raport Consilium de Emendanda Ecclesia (Rada o reformie Kościoła), w którym wyszczególniono wszelkie nadużycia papiestwa, a wśród przyczyn wyszczególniono m.in. brak przygotowania intelektualnego i wątpliwą moralność osób, którym powierzano posługę dla Kościoła. Wiadomo było, że kardynałowie trzymali w swych pałacach prostytutki, a w klasztorach kwitła rozpusta. Paweł III wysłuchał przytłaczającego raportu w skupieniu, i choć ponoć sprawiał wrażenie zszokowanego, uznał, że należy go utajnić (wszak niektóre z przedstawionych w nich wykroczeń sam popełniał). Próba utajnienia nie do końca się powiodła i jego fragmenty wyciekły do opinii publicznej i w konsekwencji Paweł III był zmuszony do podjęcia reform, choć nie skupiały się one na faktycznych problemach Kościoła.

Papież Paweł III w chwili wyboru na papieża miał już 66 lat i wszyscy myśleli, że długo nie będzie mógł cieszyć się władzą, ale okazało się, że rządził nim w sumie przez 15 lat. Paweł III spoczął w apsydzie Bazyliki św. Piotra w grobowcu zdobionym figurami pięknych i nagich kobiet, która na rozkaz papieża Piusa IX zostały odziane w szaty.
W czasie pontyfikatu Pawła III, w 1543 roku ukazało się rewolucyjne dzieło Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”. W przedmowie do niego astronom zamieścił specjalną dedykację dla Pawła III. Papież zapoznał się z tym dziełem, ale nie przedstawił oficjalnego stanowiska Kościoła.
Katedra San Lorenzo.
Wchodzimy w końcu na Piazza San Lorenzo, który najpewniej było najstarszym zalążkiem osadniczym miasta. We wczesnym średniowieczu nazywano go castrum Viterbii. Obszar ten nabrał znaczenia, gdy w XII wieku wybudowano tu katedrę i pałac biskupi, który później stał się pałacem papieskim. Według tradycji katedra San Lorenzo (św. Wawrzyńca) została zbudowana na ruinach pogańskiej świątyni poświęconej Herkulesowi. Na obecnym Wzgórzu Katedralnym już w VIII wieku znajdował się kościół parafialny pod wezwaniem San Lorenzo. Świątynia katedralna została ukończona na początku XIII wieku, ale przeszła liczne przebudowy. W 1369 roku zmieniono dach i przebudowano dzwonnicę z charakterystyczną dwukolorową paradą, piramidalną iglicą i czterema poziomami wielodzielnych okien. W XVI wieku całkowicie przebudowano fasadę w stylu renesansowym. Wnętrze zachowało jednak swoje pierwotne formy ze smukłymi kolumnami i wspaniałą serią kapiteli, które naprzemiennie nawiązują do czasów starożytnych i przeróbek w sensie romańskim. Wnętrze podzielone jest na trzy nawy. W prawej nawie można podziwiać XV-wieczną chrzcielnicę, kaplice Santa Caterina w kierunku wejścia oraz kaplicę świętych Walentego i Hilarego pośrodku nawy, a także kilka obrazów z XVII wieku. W lewej nawie można podziwiać pomnik nagrobny wykonany dla papieża Jana XXI, Kaplicę św. Łucji z barokowymi freskami i innymi malowidłami malowanymi pomiędzy XVII a XVIII wiekiem. Na uwagę zasługuje także niedawno ponownie otwarta kaplica San Giuseppe.
Przy Katedrze San Lorenzo działa Muzeum Colle del Duomo przedstawiające historię Wzgórza Katedralnego, a tym samym miasta Viterbo, od najodleglejszych czasów. W części archeologicznej zobaczyć można eksponaty etruskie, rzymskie i średniowieczne.
Po lewej stronie od katedry stoi Dom Valentino della Pagnotta, jeden z ciekawszych przykładów budownictwa prywatnego w Viterbo. Zbudowany został prawdopodobnie w 1278 roku, ale przebudowany w 1920 roku. Okna na drugim piętrze są tak samo wykończone jak okna loggii pałacu papieskiego, stojącego naprzeciwko.
Dom Valentino della Pagnotta i Katedrze San Lorenzo.
Pałac Papieży (Palazzo dei Papi), wcześniej pałac biskupi, stał się siedzibą papieską począwszy od 1257 roku za sprawą decyzji Aleksandra IV o przeniesieniu siedziby Kurii Rzymskiej w związku z niestabilnością polityczną panującą w Rzymie. Wydarzenie to pociągnęło za sobą radykalne przekształcenie kompleksu, aby dostosować jego wspaniałość i powagę do siedziby papieskiej. Budynek charakteryzuje dwulicowy wygląd. Po stronie północnej zwróconej w stronę doliny Faul, ma charakteru obronny z masywną konstrukcją i potężnymi przyporami. Po stronie południowej, czyli od strony placu, charakteryzuje się eleganckim wykonaniem łuków i loggią, które stały się niemal symbolem miasta.
Wnętrze Pałacu Papieży.
Pałac Papieży w Viterbo zasłynął z najdłuższej trwających wyborów papieskich, które trwały 2 lata i 276 dni. Zapewne trwałyby jeszcze dłużej, gdyby nie pewne zabiegi mieszkańców, ocierające się wręcz o szantaż.
Kiedy w listopadzie 1268 roku zmarł w Viterbo papież Klemens IV, kardynałowie zebrali się dość szybko. Ich obrady jednak zaczęły się przeciągać ze względu na kwestie polityczne oraz osobiste ambicje kardynałów. Co jakiś czas rozjeżdżali się do swoich siedzib, po czym wracali do Viterbo. W tym samym czasie rosło rozczarowanie mieszkańców, a nawet narastał w nich gniew. Postanowiono działać. Pierwszym krokiem było uwięzienie kardynałów w budynku pałacowym. Dokonał tego osobiście burmistrz miasta. Spotkała go za to ekskomunika i gniew kardynałów. Jego następca postanowił jednak nie odpuszczać i areszt podtrzymał. Jednak kardynałowie nadal nie mogli się porozumieć, a był to już początek 1270 roku. W końcu mieszkańcy Viterbo zdecydowali się na bardziej drastyczny krok i w połowie 1270 roku zerwali dach z pałacu, w którym obradowali kardynałowie. Gdy i to nie pomogło ograniczono dostawy żywności dla kardynałów. W końcu 1 września 1271 roku kardynałowie podjęli decyzję o wyborze poprzez „compromissum”, czyli przez wydelegowaną specjalnie w tym celu komisję, która jeszcze tego samego dnia wybrała na papieża kardynała Tebaldo Visconti, który przyjął imię Grzegorza X.
Puentą całej tej historii, skutkującej prawie trzyletnim wakatem na tronie papieskim, było zarządzenie wydane papieża Grzegorza X, które nakazywało, że kardynałów, którzy będą wybierać jego następcę, należy zamknąć w jakimś pomieszczeniu, a jeśli w ciągu trzech dni nie podejmą decyzji, należy ograniczyć im posiłki do jednego dziennie. Jeśli zaś nawet po ośmiu dniach nie wyłonią następcy, mają oni otrzymywać tylko chleb i wodę. Stąd też pochodzi nazwa konklawe, która oznacza „pod kluczem” (cum clave), której używa się do dzisiaj, choć wybory papież nigdy już nie trwały tak długo.
Pałac Papieży w Viterbo.
Via Francigena przeprowadza nas pod północną ścianą Pałacu Papieży, na Via San Clemente do Porta di Valle, XIII-wiecznej bramy zachodniej w murach starego miasta. Brama ta używana była do 1568 roku, kiedy kilkadziesiąt metrów dalej na północ otwarto nową bramę Porta FAUL. Opuszczamy starą część Viterbo, przecinamy ruchliwą obwodnicę Via San Paulo. Wchodzimy na Strada Signorino. Z prawej mamy duży plac parkingowy, z lewej restaurację McDonald. Po 40 metrach na prawo od Strada Signorino odchodzi Strada Freddane. Na rozwidleniu dróg drogowskazy wskazują również rozwidlenie Via Francigena na dwa warianty. Którą wybrać? To trudne, ale zależne też od dostępnego czasu.
Strada Signorino.

Po opuszczeniu miasta będziemy odkrywać etruskie drogi. Szlak rozwidla się na dwie odnogi. Jedna z nich, nieco dłuższa, prowadzi na zachód. Jest to wariant Camillario, dłuższy o 1,4 km. Prowadzi on przez miejsca, gdzie znajduje się wiele źródeł znanych z leczniczych właściwości, używanych od czasów Etrusków i Rzymian. Najbardziej znanym jest źródło termalne „Bulicame”, którego nazwa oznacza bulgoczące miejsce. Sława tego źródła dotarła nawet do uszu wygnanego poety Dantego Aligheri, który w pierwszej części swojego epickiego poematu „Boska komedia” nawiązuje do Bulicame:

W milczeniu dotarliśmy do miejsca, gdzie
z lasu wypływał smukły strumyk – strumyk,
którego czerwień wciąż przyprawia mnie o dreszcze.
Jak z Bulicame wypływa strumyk, którego
wodami dzielą się potem prostytutki, tak ten
strumyk spływał po piasku.
In silence we had reached a place where flowed
a slender watercourse out of the wood—a stream
whose redness makes me shudder still.
As from the Bulicame pours a brook whose
waters are then shared by prostitutes, so did this
stream run down across the sand.
Wariantem Camillario po 2,4 km dotarlibyśmy do niedużego miejsca odpoczynkowego ze stołem pośród kilku cyprysów. Stoi przy nim kapliczka upamiętniająca męczeństwo świętych Hilarego i Walentego. Niecałe 200 metrów na północ dróżką można stamtąd dojść do Ponte Camillaro, starożytnego kamiennego mostu rzymskieg na rzece Urcionio. Od miejsca odpoczynkowego Via Francigena kieruje się na południe i prowadzi przez tereny rolnicze. Po pewnym czasie przeprowadza przejściem pod drogą SS375, następnie przecina dolinkę Fosso dell’Olmo i za niedługo dochodzi na Strada Signorino, gdzie warianty Via Francigena łączą się z powrotem.
Strada Signorino.

Drugi wariant Via Francigena o nazwie „Strada Signorino” prowadzący z Viterbo jest jednak wyjątkowy, że tak naprawdę trudno się mu oprzeć. To droga, która wybitnie oddaje charakter dróg etruskich określanych terminem „tagliata”, dlatego ją wybieramy. Na znacznej długości prowadzi ona głębokim wąwozem wykutym w tufie. Wysokość jego ścian sięga aż 12 metrów. Po niecałych 1,5 km przed zakrętem drogi po prawej w ścianie tufu mamy charakterystyczną grotę. Około 500 metrów dalej w tufowej ścianie mamy okratowaną wykutą wnękę, w której znajduje się kapliczka wotywna poświęcona Madonnie della Quercia. Odnosi się ona do wydarzenia z 1506 roku, kiedy Spirito Spiriti, pułkownik gwardii papieskiej został zaatakowany przez zbójców. Chcąc uciec przed napastnikami, rozpędził konia i zawierzając się Madonnie della Quercia przeskoczył tym miejscu.

Czasami dochodzi do osunięcia się masy tufowej ze ścian na drogę Strado Signorino, która blokuje ruch samochodowy. Na czas prac usuwających skutki takich osuwisk organizowane są objazdy i obejścia dla pielgrzymów Via Francigena.
Strada Signorino kończy się rozwidleniem przed ceglaną kapliczką z NMP. Szlak Via Francigena kieruje nas na lewo na ścieżkę Strada Risere, która wkrótce przechodzi pod szosą SS675, za którą skręca w lewo i wiedzie dalej wzdłuż tej szosy przez 2 km. Za estakadą ponownie przechodzimy pod SS675 i dalej wędrujmy przez spokojne tereny rolnicze. Przekraczamy dolinkę Fosso Cupo, po czym odbijamy w lewo idziemy dalej ścieżką pośród pól i winnic. Stopniowo zwiększamy wysokość osiągając ładny punkt widokowy przy Cascina Quartuccio. Nieco dalej skręcamy w lewo na dróżkę, którą wkrótce przecinamy Via Cassia, którą jeszcze nie jeden raz będziemy napotykać. Potem znów podążamy przez pola, winnice i urocze dolinki.
Forum Cassii.

Tuż przed Vetralla (około 1,5 km) mijamy ruiny średniowiecznego kościoła Santa Maria in Forcassi (Forum Cassii), gdzie niegdyś znajdowało się również hospicjum dla pielgrzymów. Przed ruinami kościoła skręcamy w lewo na Strada Forocassio. Po pewnym czasie odbijamy w lewo na boczną dróżkę przechodzącą przez dolinkę Fosso Palombara, gdzie przed mostkiem mijamy kapliczkę Świętego Antoniego z Padwy.
Wchodzimy do miasta Vetralla, gdzie na Via Cassia kończymy pierwszy dzień wędrówki.
do celu pozostało
93,0  km
FOTORELACJA

Na Piazza della Rocca w Viterbo.

Viterbo. Przed Bramą Florencką.

Viterbo. Piazza della Rocca.

National Etruscan Museum "Rocca Albornoz" - fragmenty bogatej ekspozycji.

Viterbo. Chiesa di San Faustino e Giovita z XVIII wieku.

Viterbo. Chiesa di San Faustino e Giovita.

Viterbo. Santa Maria della peste.

Monument upamiętniający włoskie oddziały spadochronowe

Viterbo. Via Filippo Ascenzi.

Viterbo. Via Filippo Ascenzi.

Kościół Sant'Angelo in Spatha z kopią sarkofagu z czasów rzymskich „Belli Galiana”. 

Kościół Sant'Angelo in Spatha.

Viterbo. Palazzo dei Priori.

Viterbo.

Viterbo. Torre di Borgognone.

Viterbo. Piazza del Gesù.

Viterbo. Palazzo Farnese.

Viterbo. Via San Lorenzo.

Viterbo. Via San Lorenzo przy Palazzo Farnese.

Katedra San Lorenzo w Viterbo.

Katedra San Lorenzo w Viterbo.

Viterbo. Piazza San Lorenzo. Casa Valentino della Pagnotta.

Viterbo. Piazza San Lorenzo.

Wejście do Pałacu Papieży (Palazzo dei Papi).

Pałac Papieży (Palazzo dei Papi).

Taras widokowy w Pałacu Papieży.

Panorama Viterbo z Pałacu Papieży.

Taras z fontanną w Pałacu Papieży.

Museo del Colle del Duomo.

Viterbo. Piazza San Lorenzo.

Viterbo. Piazza San Lorenzo z widokiem na Pałac Papieży.

Pałac Papieży.

Opuszczmy Viterbo wzdłuż murów miejskich.

Viterbo. Viterbo. Piazza San Lorenzo.

Strada Signorino.

Strada Signorino - etruska droga wykuta w tufie.

Strada Signorino - etruska droga wykuta w tufie.

Jaskinia przy Strada Signorino.

Strada Signorino - etruska droga wykuta w tufie.

Madonna della Quercia.

Strada Signorino - etruska droga wykuta w tufie.

Strada Signorino powoli wynuża się z tufu.

Strada Signorino.

Strada Signorino.

Kapliczka NMP na końcu Strada Signorino.

Strada Risere.

Cascina Quartuccio.

Pontarello, Ponte di epoca Romana - rzymski most ukryty pod współczesną drogą. 

Drogowskazy.

Vetralla. Fossato Callo.

Vetralla. Santa Maria di Foro Cassio (Forum Cassii).

Opuszczony dom.

Vetralla. Kapliczka Sant'Antonio di Padova.

Fosso Palombara.

Skalne groty.

Vetralla. Via della Selvarella.

Vetralla. Rozwidlenie na Via della Selvarella.

Vetralla.

do celu pozostało
93,0  km

Cascata delle Marmore, czyli tam, gdzie żyją Gnefro

Apeniny, Włochy
Wzbudza ogromny zachwyt. Wygląda jak ponadprzeciętny, spektakularny cud natury, choć tak naprawdę nie jest cudem stworzonym przez naturę. Na pierwszy rzut oka może wydawać się to niemożliwe, że może być wytworem człowieka. Mieliśmy okazję podziwiania go w trakcie naszej podróży przez Włochy. Wodospad Marmore (wł. Cascata delle Marmore), czyli Wodospad Marmurowy jest najwyższym sztucznym wodospadem w Europie i jednym z najwyższych na świecie. Gdyby połączyć jego kaskady okaże się, że nie ma na świecie wyższego sztucznego wodospadu, bowiem Wodospad Marmore liczy łącznie 165 m (541 stóp) wysokości. Wodospad znajduje się na biegu rzeki Velino.

…

Zakątek bliski sercu, choć nigdy wcześniej w nim nie byliśmy

Apeniny, La Verna, Monte Penna, Penna, Włochy
Góra Penna (1289 m n.p.m.) wznosząca się ponad toskańską doliną Casentino we Włoszech jest dla nas wyjątkowa z pewnych względów i łączą nas z nią nawet osobiste emocje, choć nigdy wcześniej nie byliśmy na tej górze. W pewnym sensie była nam bardzo bliska, choć kojarzyliśmy ją zwykle z inną nazwą. Z pewnością marzyliśmy już w czasach nastoletnich, aby kiedyś zobaczyć to miejsce na własne oczy, ale wówczas chyba nie wierzyliśmy, że może to urzeczywistnić się. Dzisiaj stało się to faktem.

…

Droga do Rzymu – Road to Roma: Via Francigena

Via Francigena

Wyprawa na Via Francigena stanowi drugą część naszego przedsięwzięcia, obejmującego najważniejsze i najstarsze szlaki pielgrzymkowe Europy. Pragniemy na tym szlaku doświadczyć duchem i umysłem najgłębszych doznań, jaki oferuje, prowadząc przez kraj niezwykle inspirujący i bogaty w różnorodne atrakcje, a zamierzamy zobaczyć, również te, które znajdują się w pewnym oddaleniu od szlaku. Będzie to magiczna wędrówka, która powiedzie nas starymi, pielgrzymkowymi drogami i ścieżkami, przemierzanymi od setek lat. I nawet jeśli zmienił się świat z nich widoczny, to fascynujące będzie zgłębianie myślami tego, że droga wciąż pozostała ta sama, a łączy ona nie tylko miejsca, ale i dzieje z różnych epok i kultur. Podążymy do centrum Cesarstwa Rzymskiego przez krainę sztuki, mody i romansu, bo Włochy to hipnotyzująca mieszanka przeszłości i teraźniejszości. Nie ma w tym szczypty przesady, bowiem Via Francigena różni się od innych tras długodystansowych tym, że wiedzie starożytnymi szlakami używanymi od blisko 2000 lat. Zmieniająca się przez ten czas cywilizacja pozostawiła przy niej bogatą historię, architekturę, kulturę, tradycje, co wespół z otoczeniem urzekających krajobrazów sprawia, że droga ta jest skarbnicą dla zmysłów.

…

Droga na Wielkanoc

Góra Grodzisko, Kowodrza, Kraków, Ostra Góra, Stępica, Wielkanoc, Wzgórza Tynieckie, Wzgórze Klasztorne
Po drugiej stronie Wisły, około 12 kilometrów od centrum starego Krakowa, istniała kiedyś wieś Tyniec. W początkach X wieku jej tereny zamieszkiwali Wiślanie. W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1165 roku została odnotowana nazwa Thinciensem villam w odniesieniu do tej wsi. Później pojawiły się nazwy: Tinetiae w 1274 roku, Thynyecz w 1470 roku i w końcu pojawiła się znana obecnie nazwa Tyniec, a było to w roku 1585. Jest to nazwa kulturowa, pochodząca od słowa „tyn” oznaczającego mur. Historycznie wieś była własnością duchowną, gdyż przez wieki należała do opactwa benedyktynów w Tyńcu. Zawiązała się ona na dobrach gospodarstwa klasztornego. Jednak data fundacji opactwa, czy osoba założyciela nie jest jednoznacznie pewna. Najpewniej fundatorem opactwa był książę Kazimierz Odnowiciel około 1044 roku, ale też niektórzy historycy wskazują, że stało się to nieco później za czasów króla Bolesława Śmiałego. Tak czy siak opactwo benedyktyńskie w Tyńcu należy do najstarszych klasztorów w Polsce.

…

Przewijanie do góry